LUCIE
Mine adoptivforældre skulle slet ikke have været adoptivforældre. De slog mig, sultede mig og brugte psykisk vold mod mig. Da jeg var 14 år, blev de dovne og dårlige til at skjule det. Og en dag kom jeg i skole med et stort, rødt mærke i panden. Det opdagede en lærer, og hun indberettede det. Det var langt fra første gang, nogen havde lavet en indberetning på mig, men den her gang sagde jeg, at hvis de ikke tog det alvorligt, så ville jeg begå selvmord.
Sådan gik det til, at jeg blev anbragt på et opholdssted i udkanten af Bramming.
I starten føltes det helt vildt. Det var helt anderledes end hjemme hos mine adoptivforældre. Jeg kan huske, at første dag, da jeg kom tilbage fra skole, var jeg nærmest overlykkelig. Jeg vidste, at der var nogen, der ville give mig opmærksomhed, når jeg kom hjem. Jeg vidste, at når jeg gik ind ad døren til opholdsstedet, så var der voksne, der ville byde mig velkommen. Det var helt overvældende. Jeg skulle ikke være bange for, at der var nogen, der slog mig, og jeg skulle ikke være i konstant beredskab. Når vi skulle spise aftensmad, skulle jeg ikke længere kæmpe for maden. Jeg kunne rent faktisk blive mæt. Det var den vildeste oplevelse.
Jeg husker specielt én aften kort tid efter, at jeg var blevet anbragt. Jeg blev kaldt ud i køkkenet af en af de voksne, der arbejdede på opholdsstedet. Wauw! På køkkenbordet stod et stort fad med jordbærgrød, og den voksne sagde til mig, at jeg måtte spise lige så meget, som jeg havde brug for. Jeg tog en ekstra portion, bare fordi jeg kunne. Når jeg tænker tilbage på det i dag, så husker jeg det, som om der var overvældende meget mad til os på bostedet, men rationelt set så ved jeg godt, at den mængde mad, vi måtte tage og spise, var helt normal. Men min forståelse af, hvad der var normalt, var bare helt ude af trit med virkeligheden.
Det allerbedste ved opholdsstedet var, at jeg fik lov til at fortsætte med at synge. Jeg har sunget, siden jeg var 13 år, og sang betyder rigtigt meget for mig. I den sidste tid, inden jeg blev fjernet fra mine adoptivforældre, var især min adoptivmor meget imod, at jeg skulle fortsætte med at synge. Jeg tror, det handlede om, at jeg fik en masse succesoplevelser i koret, som hun ikke brød sig om, at jeg fik.
Det var min adoptivfarmor, der opdagede mit talent for sang. Hun var den eneste i min adoptivfamilie, som holdt af mig. Hun betalte min sangundervisning og insisterede på at sidde på forreste række, når mit kor holdt koncert. Når jeg var hjemme hos hende, gav hun mig altid noget at spise. Jeg tror, hun både kunne se og fornemme, hvad der var på færde derhjemme, for når hun havde mig på besøg, serverede hun ikke hyggemad og slik, som andre farmødre plejer at gøre; hun serverede havregrød og æg, som mættede og var fyldt med nærring. Min adoptivfarmor var det første menneske, som lærte mig, hvad omsorg var. Hun reddede mit liv. Og for mig er sang og opera lig med den omsorg, som hun gav mig.
Lykken varer ikke evigt
Men efter et par måneder på opholdsstedet falmede mit lykkelige glansbillede. Jeg fandt så småt ud af, at opholdsstedet også var et utrygt sted at være. Det var bare utrygt på en anden måde, end det havde været hjemme hos mine adoptivforældre. Det er svært for mig at slå ned på et specifikt tidspunkt, hvor det begyndte at ændre sig. Men jeg husker svagt en episode, hvor jeg efterfølgende tænkte: ”Sådan burde det ikke være.” Vi sad og spiste aftensmad på opholdsstedet, og under maden kom en af de voksne med en spydig kommentar til en af børnene. Jeg kan ikke huske, hvad kommentaren handlede om, eller hvordan den lød, men jeg kan huske, at jeg efterfølgende sad og tænkte: ”Det må man da ikke sige til andre mennesker.”
I starten studsede jeg over, at der foregik nogle ting, som ikke føltes helt okay. Så fandt jeg ud af, at mange af tingene skete gentagende gange, og så begyndte det at føles utrygt. Vi børn talte også indbyrdes meget om, at der var nogle af de voksne, som var gode, og andre, der var dårlige. Når det var de dårlige, der var på arbejde, var det ikke rart at være hjemme.
Da jeg havde boet på opholdsstedet i ét år, flyttede der en dreng ind, der var lidt yngre end mig. Han var som min lillebror – det er han faktisk stadigvæk. Vi lærte sammen, at vi ikke blev passet på af de voksne på stedet, så vi passede på hinanden. Vi blev hinandens advokater, og det var den måde, vi overlevede på.
Som om vi var tilskuere til deres familiebegivenheder
De voksne på opholdsstedet tog ofte deres børn med, både når vi var på ferie, og når der var højtider, som juleaften og nytår. Jeg tror ikke, at de voksne tænkte over det, men det var så hårdt for os, der boede på opholdsstedet. Vi var der jo, fordi vi ikke havde velfungerende familier, så når medarbejdernes børn lige pludselig var med, blev det så tydeligt for os, hvad det var, vi gik glip af.
Vi havde ikke forældre, der tog os med på arbejde, og vi havde ikke forældre, som forkælede os og gav os is, når vi var på ferie. Det føltes, som om de viftede os om næsen, med det vi aldrig kunne få. Jeg tror ikke, at det er noget, som pædagoger på opholdssteder er særligt opmærksomme på. De tænker nok nærmere, at det er hyggeligt, og at det måske skaber mere familiestemning. Men for mange af os børn skabte det bare en endnu større kløft mellem os og det ’almindelige’ familieliv, som ingen af os havde.
Der var især én ferietur, hvor en af pædagogerne havde sin søn med. Han var en del yngre end os, og det føltes hele tiden, som om vi skulle tage hensyn til ham. Som om vi havde fået lov til at komme med på hans ferie og ikke omvendt. Det var en forfærdelig oplevelse. Fordi det bare endnu engang mindede mig og de andre om, hvad vi ikke havde. Jeg ville ønske, at de pædagoger, der tog deres børn med, ville have tænkt mere over, hvordan det føltes for os. Hvor ondt det egentligt gjorde at se de voksne, der skulle tage sig af os og give os tryghed og kærlighed, rette deres opmærksomhed mod deres egne børn i stedet.
Hvorfor var der ikke nogen, der gjorde noget?
Ikke så længe efter, jeg flyttede ind på opholdsstedet, mødte jeg en seks år ældre mand over nettet. Vi blev ret hurtigt kærester. I dag kan jeg godt se, at det langt fra var kærlighed, men dengang vidste jeg ikke bedre. Det var et ulige forhold, hvor han groomede mig, og dengang var jeg alt for ung og sårbar til at kunne se det. Manden, som var 21 år, kom på besøg på opholdsstedet, og pædagogerne gav ham lov til at overnatte, ofte flere nætter i træk. Han slog mig og voldtog mig. Når han havde været på besøg, havde jeg ofte synlige blå mærker på kroppen. Det talte de andre børn tit om. De sagde det også til de voksne, men de rystede bare på hovedet eller sagde til dem, at de var ligeglade.
Jeg tror, at de voksne vidste, at vi havde en form for sex. De formanede mig i hvert fald om, at vi skulle bruge kondom. Men de sagde aldrig noget til, at han var 21 år, og jeg stadig kun var et barn. På det tidspunkt havde jeg endnu ikke fået min menstruation, og det var noget, de voksne var meget opmærksomme på, fordi min pubertet ikke var helt som andres. Derfor forstår jeg ikke, at de ikke reagerede, når de så blodpletter på mit lagen, efter han havde overnattet hos mig. Når jeg tænker tilbage på det i dag, føler jeg, at det var soleklart, at der foregik noget, der ikke skulle foregå. Men ingen reagerede.
En dag gik det helt galt. Han tog mig med ud på en strand. I dag ved jeg stadig ikke, hvilken strand det er. På stranden voldtog han mig i flere timer. Jeg var helt følelsesløs, da vi kom tilbage til opholdsstedet. Pædagogerne gav ham lov til at blive og overnatte igen om aftenen.
Da jeg endelig ”slog op” med manden, gik jeg ned og sagde det til en af de voksne. Jeg fortalte hende, at han havde slået mig. Hun reagerede med chok. Det synes jeg var så åndssvagt. ALLE børnene på stedet vidste, at jeg blev slået af ham, så selvfølgelig vidste de voksne det også.
I flere år bagefter gav de voksne mig skylden for, at jeg havde været sammen med ham. De talte om, hvor besværlig jeg havde været i den periode, og hvordan jeg havde gjort både dem og de andre børn kede af det ved at invitere ham ind på opholdsstedet. Når de ikke gav mig skylden, så snakkede de om ham som en sjov historie. Noget underholdende, som de kunne fortælle de andre børn, så de kunne se, hvor udadreagerende og umulig jeg var. De så det som én stor joke.
Jeg var et let offer for en 21-årig mand, som kunne udnytte mig, som han havde lyst til. Jeg var let at manipulere og nedbryde, fordi jeg allerede var skrøbelig og nedbrudt i forvejen. Han vidste godt, at jeg ikke havde forældre, der ville gå ind og stoppe overgrebene. Han vidste, han kunne vade direkte ind og ud ad hoveddøren, som det passede ham, og det gjorde han. Mine oplevelser med den voksne mand er det største traume, jeg har.
Det er også det traume, som har gjort, at jeg, da jeg blev lidt ældre og flyttede fra opholdsstedet, fik det rigtigt dårligt og blev hjemløs. Når man oplever noget, der er så traumatisk, som den vold og de overgreb jeg oplevede, så fylder det ALT. Da jeg flyttede for mig selv og væk fra opholdsstedet, kunne jeg ikke klare alle de praktiske ting, der fulgte med. Derfor endte jeg på gaden. Når jeg tænker på det i dag, tror jeg meget af det kunne være undgået, hvis han bare ikke havde fået lov til at komme med ind på opholdsstedet. Hvis nogen havde påtaget sig ansvaret for mig og sagt fra på mine vegne. Sådan har jeg dog ikke altid set på det. I lang tid troede jeg, at det var min skyld, at jeg blev voldtaget, fordi de på opholdsstedet havde sagt til mig, at det var min skyld. Det var først, da jeg startede i et traumecenter for kvinder, at jeg fik øjnene op for, at meget måske kunne være undgået, hvis de havde passet bedre på mig.
Det føles så underligt at tænke på, at jeg kom dér på opholdsstedet, fordi jeg allerede havde fået en masse traumer i min barndom, og fordi de skulle passe på mig og lave nogle trygge rammer for mig. Men så skete det modsatte bare.
Du arbejder på opholdsstedet for at give børnene omsorg og tryghed.
I dag går jeg stadigvæk i traumeforløb. Jeg har haft tre sygemeldinger med depression, men lige nu er mit liv stille og roligt – ret normalt, vil jeg faktisk sige. Jeg er blevet ansat ved Aarhus opera, hvor jeg er i gang med prøverne til en stor opsætning.
Meget af min barndom sidder stadig i mig. Min kæreste og mine kammerater må nærmest dagligt minde mig om, at jeg ikke er en løgner, en bedrager, uelsket og uønsket af alle, men derimod en helt almindelig kvinde på 23 år.
Jeg har valgt at fortælle min historie, fordi jeg håber, at jeg på en pæn, men bestemt måde kan råbe politikere og fagfolk op. Når man er barn i systemet, har man ikke en stemme. Så er det meningen, at opholdsstedet skal være den stemme. Opholdsstedet skulle have givet mig og de andre børn den samme stemme, som forældre giver deres børn.
Jeg har oplevet igen og igen, at dem, der arbejder på opholdssteder som mit eget, kommer med undskyldninger for, hvorfor de ikke gør mere for børnene. ”Du er en svær teenager.” ”Du gør det umuligt for mig at hjælpe dig.” Men det kan ikke være barnets skyld, at det er svært. Det må være den voksnes ansvar at passe på barnet, selv når det ikke er nemt og ligetil.
Jeg ved, hvor skuffet og ensom man føler sig, når man bliver svigtet igen, når man lige havde troet, at man var færdig med at blive svigtet. Jeg har brug for, at folk forstår, at det ér sådan. Fordi ellers bliver vi aldrig bedre til at hjælpe børn.
Så til jer, der arbejder på opholdssteder: Barnet er aldrig på opholdsstedet, fordi de har gjort noget forkert. De er på opholdsstedet, fordi deres familie eller omsorgspersoner har gjort noget forkert mod dem. Derfor er det dit ansvar at give dem den stemme og den omsorg og tryghed, de ikke kunne få fra deres forældre.
Det her er en kærlig, men bestemt opsang. Børn har et værd; de er også mennesker, og ingen har retten til at tage det værd fra dem.
Hvorfor skal man læse De Serien?
Flere fortællinger
Sumiuuneq pillugu nikassaaneq misiginikuusara alla tassaavoq white savior racism.
Illoqarfiup avataatungaani arnat pingasut igaffeeqqami issiaarput. Anaanaq panin - ilu marluk. Igaffik nutarpasissoq qilleqisoq Ikeameersuuvoq, Coopimiit madpyra - midep assinga kusassaataavoq Kalaallit Nunaatalu assingi alianaallisakkat mikisut nivingallutik. Taamatunaasiit: ilulissat kusanartut, qimuttut piaqqat, arferit puisillu. Tamakku Kalaallit Nunaanut tunngasut qallunaat nuannarilluinnagaat. Igaffimmi kultuurit marluk akulerulluarsimasut takussutissaapput. Nerriviup qulaatungaani allagarsiivik nivingavoq, ilaquttat asserpassuinik piffissamut inuulluataarfiusumut eqqaamasanik ulikkaarluni. Suli inuusut maaniikkunnaarnikullu assingi. Ilaqutariit toqu ilisarisimalluarpaat. Ataatsimoorlutik immikkoorlutilluunniit aliasunnissaminnut pikkorissinikuupput, inuunermi ingerlaaginnavippoq. Tamanna nalaannikuuaat.
Paniusut marluusut uanga aappaajuvunga. Nukarleq, nuunoq, periataallaqqissoq, ilaanni akerliliiumatooq naapertuilluarnermik pingaartitsisoq. Anaanaga inuusut - tuulluni aamma taamattuusarsimavoq; rødstrømpeq Jyllandip kitaamioq, kati - simanani kalaallimik meerartaaqateqartoq – tamannalu ilaqutatsinnut Jyllandip kitaamiunut atanitsinnut aseruingajaavinnikuuvoq. Qujanartumik meeqqat ilaquta - riinnik ataatsimoorsitseqqilersinnaasarput.
Aanama aatamalu uatsinnut ernutaasunut asanninnerat uersagaannerput pillugu kamassaqarneranniit annertunerujussuuvoq. Aanama asalluta, pakkutaarluta, apartorlutalu ingasangajattumik nukatsinnikuuaatigut. Taamaakkaluartoq isima nalaani inuttut kakiornikka uparuartornikuuai, Danmarkillu qaffassimaartarnera pillugu isorinnikkaangama oqarfigisarpaanga Danmark Kalaallit Nunaanniit pit - saannerusoq, uffa qaffassimaarneq qularisassaanngitsumik atuuttoq. Aanagali isumakkeerfigiuaannarsinnaavara, nalaasaarfimmimi eqqissisimaarnitsinni assaga tiguguniuk, ulussakkut kunillunga, tusarnaarlunga takullungalu naammappoq.
Nerisarfimmi anaanaga issiavinnaamini akiusanni issasoq isigaara. Panigiinnerput takuneqarsinnaanngisaannarnikuuvoq. Isai tungujortut nujaalu qaqortut uangalu isikka qernertut nutsakkalu kajortut assigiinngingaarmata ataqatigiinnerput takuneqarsinnaanngilaq. Meeraalluta anaanaga aperineqarnikuuvoq suminngaanniit pissarsiarisimaneraatigut. Tulluusimaarluni akivoq: ”Nammineq sanaakka.”
Ataatamali panigigaanga qularnanngivippoq. Qaqornerugaluaqalunga ataatanniit aanama aatamalu ernutarivaannga.
Aataga kingoraartissanik sillimmatinut aqutsisuunikuuvoq Kalaallit Nunaannilu nunaqarfiit nioqqutissanik pilersornissai isumagisarnikuullugu. ”Eqqortumik” ilinniagaqannginnami suliffik annaanikuuaa. Ilinniarsimaneranut uppernarsaatit naammanngimmata suliani pikkoriffigilluinnaraluarlugit Danmarkip, qallunaat suliffianik arsaarpaat. Danmarkimi inuiaqatigiit pingaarnertut inissisimasut assigalugit kalaallit inuussasut kissaatigineqarnikuuvoq. Tassa piviusoq nutaaq uagut maani qaqortumik amillit nunaanni hjernevaskigaalluta upperilernikuusarput. Nammineq isumaqarsinnaanatalu ileqqorissaarnissamut nammineq tunngavilersuisinnaanngilagut, aviisimili ilisimatooq issuarneqaraangat eqqarsaqqaavinnata malinnaaginnartarluta. G60-p nalaani ataataga Danmarkimut aallarluni inuiaqatigiinnut ilaalivinnissamik neqeroorfigitimmat aanaga qujasimavoq. Siunissaq qanoq isikkoqarnersoq nalusimanngilaa. Qallunaajunerit Kalaallit Nunaanni ingerlalluarnerusarput. Ataatannulli ilanngutivinniarneq equlusoorpoq. Inuusuttuunermini anaanama naapinnissaata tungaanut tunngaveqanngitsumik Kalaallit Nunaat Danmarkilu utikajaarfigai. Ukiuni tallimani Kalaallit Nunaanni najugaqaraluarput, uangali meerartaarigaminnga Danmarkimut uterlutik. Oqarnikuupput uagut pilluta taamaasiorlutik. Ilinniagaqalerniassagatta, Danmarkimi inuuneq oqinneq atorniassagatsigu.
Aalajangerneq taanna sinnerlunga aalajangiunneqartoq qularisarnikooqaara. Kalaallit Nunaanni inunngortut Danmarkimi innuttaasutut nalunaarsorneqartarput. Kalaallit qallunaatut nunaqavissutut pisinnaatitaaffeqartariaqaraluartut piviusoq allaavoq. Aatama pisiniarfiutiminik atorfimminillu annaasaqarnerata kingorna susoqarnikuunersoq naluara, ammuinnarli ingerlanikuusoq nalunngilara.
Atsagigaluara toqqutigisaminik imerajuttuunikuuvoq. Aamma taanna Danmarkimut nuunnikuuvoq illoqarfittalu ungasinngisaani illoqarfimmi allami najugaqarluni. Meerartaarnikuunngilaq, massakkullu arnat ernisinnaasut affaat akuersillutik akuersinatilluunniit spiralilersorneqarnikuuneri tusaamalernikuullugit ilaanni eqqarsartarpugut arnat taakku ilagineraat.
Qatanngutigalu igaffimmi maanna issiaarfigisatsinni issiaarluta oqarasuaat igaffimmi nivingasoq sianernikuuvoq. Qatanngutima taamani ukiukinnerujussuusup tiguaa. Kiinarluttorujussuuvoq, politiillu Christianep toqusimaneranik nalunaarneruteqarnerarlugit. Christiane kinaanersoq naluarput, uagummi atsa Adimik kisiat taajorparput. Uagutsinni kisimiiikkatta ataatannut sianerpugut paasillugulu atsapput asangaagarput toqusimasoq. Inersimasunngorama paasinikuuara antabusitorluni imersimasoq.
Adip assinga igaffimmi nerriviup qulaatungaani allagarsiivimmi nivingavoq. Nalluut tigummiarlugu Fredericiap sissiugaaniippoq, nujai imusartissimapput, kusanartumik pinnersarsimavoq nuersakkamillu tujuuloqarluni. Eqqaamavara aasakkut tikeraaratsigu imerniartarfimmut ilaginikuugaatigut. Sivitsunngitsoq angut aggerpoq oqarlunilu meeqqat imerniartarfimmiittussaanngitsut, atsagali imerajuttuugami uatsinnut suna ajunnginnerusoq naluaa. Sunamita ilumini nipaallisartarsimagaa?
Uagut pingasuulluta – anaanaga, qatanngutiga uangalu – igaffimmeerujoorpugut, inimini fjernsynerujussuaq 60 tommereq nipissani tamaat ikumavoq, uangalu malinnaallunga isiginnaaqataanngikkuma taqqamaniinnissara sapingajattarakku.
“Ippassaq Lisa sushisoriaqatigigakku”, anaanaga qatanngutigalu oqaluttuuppakka,
”kisianni misigisaq eqqumiikkujuppoq.”
“Ar, sooruna? Susoqarami?”anaanaga Facebook alannguarnagu aperivoq.
“Igasup aggerluni oqaloqatigiartoramisigut qatanngutigiissorigaluarpaatigut, Lisa uangalu.” Lisalu assigiissuseqarpugut. Kiinnagut uummataasatut iluseqarput, Lisalli isai tungujortut-qorsuit nujaalu sungaartut uanga qalipaatinniit allaaqaat. ”Oqarfigiganni kalaaliusunga akivoq kalaallimik arnamik kammalaateqarnerarluni, tupiginerarlugulu kalaallit taamarsuaq imertigisinnaasarmata.”
“Qanormi akiviuk?” qatanngutiga anaanama akiani, uanga saninni issiasoq aperivoq. Mobiilini iperanngiivippaa, isikkulli toqqarlunga qiviarpaanga.
”Oqalunniaannarpunga. Qiimanerput aserorusunnginnakku.”
…Ilami nuanneraluaqigami. Nuannisaruttorluta tassa kisianni kalaaliunera pillugu quianarniaannarluni nikassaalluni. Kalaaliugamami imminut tissigisinnaasariaqarpunga ajuallaqqajaananga. Ilaqutakka aqqutigalugit takunikuuara imerajuttup kinguaariinnik marlunnik qanoq sunniisinnaatiginera. Kisianni naamik, anniarnera pillugu quiasaarilaarluni taamak nuannertigisoq. Aqunneqartutullusooq misinnarpoq. Nalikinnerunera nalunngittariaqarpara.
Illoqarfiup ilaani ineqarfimmi inuiaat assigiinngitsorpassuit najugaqarfianni peroriartorpunga. Nunarsuarmi assigiinngitsorpassuarneersuusugut pinnguaqatigiittarpugut: Ghana, Australia, Somalia, Kalaallit Nunaat Danmarkilu. Sumiuunerput soqutiginngiivipparput, ilami politiiusaarlutalu tillinniaasaarniarpugut. Meeqqat atuarfianni aallartikkama atuaqatikka tamarmik qallunaajupput. Atuaqatimma sumiuunera pillugu allaanerunera eqqarsaatigisarunanngilaat, uangali assigerusuttorujussuugaluarpakka. Allaanerunera malugisinnaavara, ilaquttamalu qanoq issusaat ilaquttanit allanit allaanerunerat malunnarpoq. Meeraalluta angajoqqaatsinnit paasitinneqartuarnikuuvugut tunumiuugatta immikkuullarissuusugut. Taamak oqarfigitittariaratta imminut tatigisorujussuanngorpunga. Illoqarfiulli avataatungaani najugaqartuulluni taamaattuuneq ajorineqartarami, qinngasaartillunga imminut tatiginera sequminneqartarpoq. Jantelovi uummaarittorujussuuvoq. Imminut naleqartinnera sequmippoq, ullorlu manna tikillugu unamminartorsiutigisarpara.
Inuusuttuunera aallartimmat sumiuunera initunikuunngilaq, inuuninnimi toqu initungaarmat uumaniarsarivunga naliginnaapajaarsinnaasumillu inuusuttuunera atorniarsaralugu. Inersimaliinnarlunga qaqortumik ameqarnissara kissaatigisorujussuunikuuara. Danmarkimi popkulturimi arnat akutat kisimik takutinneqartarput. Erinarsuut qallunaatoortoq arnaavoq inuusuttoq akutaq. Nutsakka qaamasumik misullugit mærkevariinnarnik akisuunik atisaqartarpunga. Maluginiaqqissaartarpara atisat isikkorlu apeqqutaasorujussuusut. Misigisimasarpunga kalaalioriarama ilungersornerusariaqarlunga, ilami nalunngilara kalaallit tamatta ulloq manna tikillugu imerajuttutut isigineqartartugut.
Sumiuunera pillugu nikassarneqartarnera assigiinngitsorpassuarnik iluseqarlunilu angissuseqaraluartoq, toqqaannanngitsumik pitsaasaarluni nikassaaneq ajornerpaavoq. Nikassaaneq toqqorteraluarutsigu eqqartueqatigiissinnaanngisaannassaagut.
Inummit ataatsimit oqarfigineqarnikuuvunga kalaallini naapinnikuusaani pinnernerpaasunga, Julie Berthelsen assigigiga. Taamak pinnernerartinnera tulluusimaarutigisussaagunaraluarlugu taamak misigisimanngilanga. Kalaallit isikkui pillugit pigiliutiinnakkamik isumaqartoqartarpoq. Piviusorli unaavoq; qallunaatulli assigiinngitsigaagut.
Inuusuttuaraallunga imminut toquttarneq imerajunnerlu pillugit quiasaarfigineqaannavittarnikuuvunga. Inuusuttuaraagama ilisimasakkalu killeqarlutik imminut illersornissannut nukissaqartarnikuunngilanga. Sumiuunera pillugu ilisimasakippallaarlungalu nikassaasarnerup assigiinngitsutigut saqqummersinnaasarnera naluara. Taamak misigisaqarnerma kingunerisaanik imminut illersorniarpallaalertoornikuuvunga. Oqarfigitinnikuuvunga kinaassusera ”ajortumik pigaluarummatoq”-mik pissuseqarpalaartoq. Ajortumimmi pineqassanngilanga. Naammatsinnikuuvunga. Imerajunneq ilaquttama aqqusaarnikuusaat pillugu illartoqassanngivippoq, asuli nuannariinnarlugu quiasaarutaassanngilaq. Quiasaarisut isumaqartarput uanga taamak aqqusaagaqarnikuunngitsunga. Qanoq isilluni nammataq inuuninni anniartitsisimaqisoq pillugu quiasaarisoqarsinnaagami? Qanoq isillutik nalunnginnamikku quiasaarutaat anniaatiginikuunngikkiga? Affarmik qatanngutikka marluk annaanikuuakka. Imminut toqunnermut. Eqqarsartarpunga inuttut atukkatigut kingornussisarnerup malitsigisaanik toqunikuusut, inuttullu atukkatigut kingornussisarneq nunasiaataasimanermit pinngornikuuvoq. Danmarkimi inuit isumaqarrattarput nunarsuarmi nunasiaatillit akornanni pitsannerpaallutik. Ajunngitsumimmi eqqarsarlutik kalaallit nallinnaqisut ikiorniaraluarpaat, qaqortumik amillit nunarsuarmik isiginnittariaasiat inuppalaartoq atorlugu.
Sumiuuneq pillugu nikassaaneq misiginikuusara alla tassaavoq white savior racism. Ataasiaq asimi arnanik unnuisitsinermi ilaavunga neriullunga aneersuartartunik allanik ikinngutitaarsinnaassallunga. Kalaaliullunga oqaatigaara – ingerlaannarlu sammisanngorpoq eqqartugassaq. Arnat ilaat isumaqarpoq ilaqutakka tamaavimmik imerajuttuusut maaniinnarmilu aalakoorrattartut, misiginneqatigingaarpaangalu. Kamannaringaartigalugu uanga ilaqutanni taamaattoqanngitsoq nassuiaatiginngilara. Qerisutummi ippunga. Siuliani misigereernikuuara nalunngisama angajoqqaakka nipilersortunik tusarnaariartillutik ataasitorlutik qiimasut takusimallugit isumaqalersut imerajuttuusut. Isummat amerlaqaat.
Coronap nalaani kalaaliunera pillugu kinaassusera allannguuteqaqaaq. Black Lives Matter (BLM) USA-mi aallartippoq, influencerillu Inuit Decolonize-mut tunngasunik sammisallit sikkeralerlutik. Kultuurima aappaa pillugu internetikkut oqalugiartoqallattaasalerpoq. Kultuurera toqqugaq, puigugaq. Piffimmi tassani nunasiaataasimaneq pillugu ajornartorsiutit pulaffigilluarsinnaagakkit paasinnittaasera siornatigut pigisimanngisara alliartulerpoq. Ilikkakkakka paasisakkalu amerlatsikkiartortillugit ilunni kamassara alliartorpoq. Piffissap ingerlanerani oqaluttuat amerlanerit puttussuupput. FN-ip oqaatigaa Danmarkimi kalaallit kalaaliunertik pillugu nikassarneqartarnerat ataavartuusoq. Kommunit angajoqqaat pisinnaasaat nalilersorniarlugit misilittaasarnerini kultuurikkut assigiinngissutsit pingaartinneqanngillat. Kalaallit imerajuttutut isigineqariarmata meeqqat hunnorujuusuni tallimat angajoqqaaminnit kalaaliusunit peerneqartarput, uffa qallunaat nunaqavissut akornanni meeqqat hunnorujuusuni ataaseq peerneqartartoq. Ullut ilaanni meerartaarniarlunga aalajangeruma kalaalioriarama arsaagaanissara ikinngutimma arsaagaanissaanniit ilimanaateqarnerujussuussaaq. BLM Danmarkimi initunikuuallaaqimmat, FN-ip oqariartuuteqareernerata kingorna nilliasoqarujussualernissaa ilimagigaluarpara.
Tamarmilli sumiuuneq pillugu nikassaanngisaannarnertik, inuillu qanoq issusaat aallaavigalugit pinnittarnertik uppernarsarniarsariinnarpaat. Pisarnermisuaasiit susoqanngilaq. Qallunaat nutaarsiassassaqartitsivii misikkeersimapput; eqqartuinngiivipput. Soorluluunniit qallunaat tarrarsorfigisinnaanngikkaangamikku eqqartorusunneq ajoraat. Paquminartutut misinnarpoq, eqqartorusukkaanilu kisianni tassa nikallorsaasutut isigineqalerluni.
Københavnimiikkaangama qallunaanit pigiliutiinnakkanik isumaqannginnerartunit tuluttut oqaluffigitittuarpunga. Qallunaatut oqaluttuunissannut kajorpallaarsimavunga. Danmarkimi aneersuartartut peqatigalugit nunamiikkaangatta qallunaatut oqaluleraangama inuit tupaallattarput. Kangerlussuarmiit Danmarkimut angerlarlunga angummit inuusuttumit tuluttut oqaluffigitillunga aamma misiginikuuara. Qallunaajusoq tusaasinnaariarakku qallunaatut, massa Fynimiusut akivara. Taamani akunnerit sisamat timmisartoqatigiinnerput akunnakujoqaaq.
Tuluttut oqaluffigitikkaangama akuerineqanngitsutut misigisimasarpunga. Akuuniaraani tassa kisianni aalajangersimasumik isikkoqarlunilu pissuseqarluni. Akerleriissut nutaaq pileraangat, soorlu Trumpip Kalaallit Nunaat pisiarinialermagu, inuillu namminersulivinneq eqqartuleraangatigu Danmarkimi sumiuuneq pillugu nikassaasarnerup qanoq uummaaritsiginera takuneqarsinnaasarpoq. ”BLOKTILSKUD PEERLI” isumaqatigineqangaarluni suaartaatigineqartarpoq. Suleqatikka ”Kalaallit Nunaat nammineersinnaanngilaq”-mik oqaluttut tusaasariaqartarpakka. Immaqami, kisianni Danmark nammineersinnaagami? Danmark nunaavoq aamma EU-mik pinngitsuuisinnaanngitsoq. Kalaallit Nunaat naalagaaffimmit ukiumut 4,5 milliardinik taperneqartarpoq. Naasorissaasut qallunaat EU-miit ukiumut 5-7 milliardinik taperneqartarput uffa pinngortitamik aserueqataallutik. Naalagaaffimmiit tapiissut pillugu tunngavilersuisoqaleraangat imaluunniit namminiilivissaq pillugu eqqartuinermik qatsussisoqarnerartoqaleraangat tusarnaarunnaartarpunga. TV2- kkut DR1-ikkullu sumiuuneq pillugu nikassaanersuaq sakkortusillarmat oqallinnermi malinnaajunnaarpunga. Qallunaat nutaarsiassaqartitsiviini eqqartorneqartut kalaallit misigisaannut sanilliullugit eqqunngillat. DR-ip ”Grønlands Hvide Guld”- mik saqqumiunnaarsitsinera, kinguninngualu quiasaarutitut taakkartukkaminnik nikassaaqisumik ”Tæt på Sandheden”-imi aallakaatitsinera. Aallakaatitap tatiginnissusera sequmivippaa, ilami aallakaatitami isiginnaartitsisartoq qallunaaq inuusuusaarpoq; arnaq kiinnamigut kakiornilik, aappaluttumik annoraalik, unaamik tigummialik.
Oqarfigitinnikuuvunga: ”Ilami, Signe, qallunaajuvutit,” uangalu nassuiaasariaqarsimavunga, aap, qallunaajuvunga, kisianni aamma kalaaliuvunga. Soorluluunniit sumiuussusermik ataasiinnarmik qinerseqquneqartunga. Soorluluunniit kalaaliullungalu qallunaajusinnaanngitsunga. Maanna qallunaajunera kalaaliuneralu tulluusimaarutigeqalugit igaffimmi qallunarpaseqisumi, Kalaallit Nunaata assingi alianaallisagaaqisut akornanni ikkaluarlunga toqqammavissaqartinneqanngilanga. Kalaallit Kalaallit Nunaanni nunassaqarput. Qallunaat nunassaqarput. Tassani angerlarsimaffeqarput. Nuunuararli karsinut inuiaqatigiinnit pilersinneqarnikunut ataasinnguamulluunniit tulluanngilaq. Suli imminut naniniarsarivunga. Kalaaleq-qallunaatut imminut isigivunga. Nuummut feeriaraangama inuit imminermisut isigisarpaannga. Akuusutut misigisarpunga, kalaallisullu oqalussinnaannginnera eqqumiigineqarneq ajorpoq. Nuummili tunumiuunera eqqartorneqaleraangat sukkaannaq tunumi atugarliorneq inuuniarnikkullu ajornartorsiutit peqqutigalugit ajuittoqarneranik naqissusiippallattarput. Tunumiikkama qallunaamik taagorpaannga. Sumiiffimmut aalajangersimasumut tulluanngikkaluarlunga kinaassuserilersimasara nuannareqaara.
Ilaana mattutsinnikooqaanga, inunnik atuaallaqqittorujussuanngornikuuvunga, qaffassimaarniakujunngisaannarpunga, Danmarkimi inuiaqatigiit sannaat kalaalliniit allaaqisut paasilluarnikuuakka. Siuaakka stenalderimi naturfolkitut inuunikuullutik ukiuni 200-ngittulluunniit ingerlanerinnaani mutitut inuulersinnaappata, uanga qanorluunniit maani nunarsuarmi aporfeqartigigaluaruma, qanorlu nikagineqartigigaluaruma ajornaviarnanga nalunngilara. Taassuma nukissamik tunivaanga, nalunngilara aamma siuaamma ilagigaannga.
Allagarsiivik tukaqisoq, asasatta assinginik ulikkaartoq qiviarpara eqqaamasanillu ulikkaarlunga. Allagarsiivik nunap assingaasuugaluarpat sumiissusersiornissara ajornartissagaluarpara. Akulerulluarnikooqaat. Tamannalu ilisarisimalluaqqissaarpara. Tassa taamaaqqissaartussaavoq.
“Men I skal ikke tænke, at jeg ikke har prøvet at lære grønlandsk, DET HAR JEG, TRO MIG, det er alt for svært.” Tassungaluuanga akivunga: “Måske har du ikke prøvet nok
Qallunaat isaanni kalaaliunera kusanaattuaannarpoq, nunagali tikissallugu kusanartuaannarluni.
Neriuutigeqaara Kalaallit Nunaanni Danmarkimilu innuttaasut amerlanerit imminnut nalilersulinnginnerminni kulturip aappaa ilisimasaqarfigeqqaartalissagaat.
Danmarkimi Kalaallit Nunaannilu meeqqat atuarfianni assigiinngissuseq ataaseq tassaavoq maani 1. klassimi aallarteriarlutik 10. klassimi naammassisarmata, Danmarkimilu 0. klassimi aallarteriarlutik 9. klassimi naammassisarlutik. Maani Kalaallit Nunaanni 9. klasse naammassilerlugu aalajangernikuuvunga Danmar - kimi efterskolemi atuarnera naggaserniarlugu. Ugguarnermilli kinguneqarpoq. 9. klassimi atuarninni kammaginerpaasama illoqarfimmut allamut nuunnerata kingorna immikkoortitaasutut misigisorujussuunikuuvunga, kammagiiaajullutami aamma ataqatigiikkunnaarnikuugatta. Meeraagallarama agguaqatigiissillugu ukioq allorlugu Danmarkimut feeriartarnikuuvugut. Misigisimanikuuvunga Danmarkimi inuiaqatigiit annerpaartaat ilisimasaqarfigalugit, aammami meeqqat atuarfianni Danmark pillugu ilikkagaqarnikooqigama.
Atualernissannut sapaatip akunnerinik ataatsimik-marlunnik sioqqutsillunga Danmarkimut tikippunga. Ilaquttakka piffimmi tassani ilagaakka. Ilaatigut Djurs Sommerlandiliarpugut, ilaquttatsinnimi tamanna ileqquujuaannarnikuuvoq nuan - narilluagarput. Eqqaamavara atualeqqaarama ataatanniit ilaquttakka tamanga - jammik peqatigalugit; aanakkukka, atsaga taassumalu ilaqutai. Angajoqqaamma Danmarkiliaqatiginngilaannga, avannaanimi anaanama ilaqutai tikeraarlugit aasar - siornikuuvugut. Ineqatissara ilaqutaalu naapereerlugit inuit attaveqaatissakka naapippakka. Efterskolimi sapaatip akunneri siulliit eqqaamasaqarfigivallaanngi - lakka. Efterskolernera tamaat eqqaamasaqarfigissallugu ajornakujuppoq, kisianni eqqaamavara ingerlaannaq Kalaallit Nunaanninngaanneersutut naqissuserneqara - ma. Walk and talk-erluta imminut Kalaallit Nunaanninngaanneersutut ilisaritikkama aappariit naapitakka ima oqarput: ”oh! Illit tassa taanna Kalaallit Nunaanneersoq?” Ajunngitsumik tiguara, amerlanerpaammi alapernaappasiinnarput. Immaqa inup - passuarnik Kalaallit Nunaanninngaanneersunik naapitsisimanngillat, imaluunniit naapitsinikuunngisaannarput. Unali qularisassaanngilaq – Danmark inuiaqatigiillu pillugit ilisimasaqarsorinera amigarujussuarpoq. Kulturip allaanerunera tupaallaatigerujussuarpara: inuit nipitoorujussuarmik oqaloqatigiillutik qalleraatiinnavittut niaqorlunnaraakka. Qaammatit pingasut erngup salinneqartarnera sungiunniarsaraara, weird right? Nammineq misigisimanngikkaani paasiuminaappoq. Efterskolimi nipaattorujussuanngorpunga. Kammagiinnut ilanngutinnginninni kulturiat paasiniarsareqqaartappakka, ilami kukkugumami? Eqqumiitsutut isigineqalerumami? Taamarsuarlu nipaatsiginera kukkussutigerujussuarpara, imminummi aserliinnarpunga. Kulturip allaanerunerata tupaallaatiginera qaangiimmigakku efterskoleqatimma kammassatik nassaarereermatigit, eqimattanut ilanngunnissannut kingusinaartutut misigisimavunga. Immaqa outfit-innik style-risarnera aamma peqqutaaqataavoq, for I must admit, taamani qanoq atisaqartarnissannik misileraasorujussuuvunga. Maani Kalaallit Nunaanni taamaattoqarpiarneq ajormat, trendsit qeqertatsinnut apuuttartut akuttummata, Danmarkimi suulluunniit pisisinnaanera atorluarpara. Kinami taammaattumik awkward phase-qarnikuunnginnami? Insecure-unanga confident-iugama naammappoq.
Efterskoleqatimma akornanni sumiuuneq pillugu quiasaariniakujullutik nikassaasorpassuarnik naapitsivunga. Amerlanertigut nukappissat illakusullutik no-shit-imik akisassanik apersuisarput, isumaqartaraluarpummi paasinavianngikkinni. Immikkoorunnaarnissara peqataanerulernissaralu kissaatigalugu akiuaannarpakka, kisianni guess what? Taamak pisoqanngilaq. Taamaasiortunut meerarpalunneraasut nammineerlutilluunniit iluamik oqaloqatiginikuunngilaannga. Reach out-erneq sapertuuara, taamaammat it’s partially my fault, kisianni illaruaatiginiaannarlunga oqaloqatiginialeqimmannga annilaangasarnikooqaanga. Qaqugukkut qallunaat sumiuunera pillugu nikassaasarnersut ingerlaannaq ilikkarpara. Danmarkimiilli utereernerma kingorna nassuiaanneqarama aatsaat paasivara quiasaarisarnerat aamma nikassaanerusimasoq.
Eqqaamavara efterskolerfiga grønlænderskole-usimasoq, oqartarnerattut. Eqqaamavara oqaluttuunneqarlunga tassani kalaallit eqqiaanissamik igaffimmiinnissamillu ilinniartinneqartarsimasut. Tusaamasarparput aamma niviarsiaqqat immikkoortuanni niviarsiaqqat perusuersartarfikuanni kaluittoqartartoq. Efterskoleqaterpassuamma quiasaarikkajuppaat. Paasinikuuara atuarfiup kiileriani niviarsiaraq naartunini paasisimallugu imminut toqunnikuusimasoq. Aliortugaq imminut toqunnikoq pillugu quiasaarigaangata tissiginngisaannarpara. Ullut ilaanni ukiut ingerlanerini atuartuusimasut assingi iikkami nivingasut marserujoortillugit maluginialerpara assini pisoqaanersani ilinniartut amerlasuut kinguliaasa allattorsimaffissaagaluanni, Kalaallit Nunaanni illoqarfiit aqqi allaqqasut. Naluara sooq sumiuunneri allattorsimanersut. Illoqarfinnit Qaqortumeersunit aamma naammattuugaqarpunga, Julianehaabimik allaqqapput, taamanilu tissigikujullugu eqqaamavara. Atuarfimmi imminut toqussimasoq aamma naammattoorpara. Eqqaamaqqissaanngilara, atiatali ataatungaani Narsaq, Julianehaab Nuulluunniit allaqqavoq. Maanna eqqarsaatigileraangakku eqqarsaatigisarpara qanoq tujormisartigisimassanersut, tupigisarlugulu efterskoleqatimma imminut toqunnikoq illaruaatigisarmassuk. Maanna paasilernikuuara atuarfiup pissusilersuutai (taamani grønlænderskole-ugallarmat), Danmarkip akuersissummik peqqaaratik arnanut spiralilersuinerannut assingusut. Uppernarsaatissaqanngilanga, taassumali imminut toqunnera nammineq oqaluattuarpoq… Long story short, efterskoleriarnera ugguarnermik kinguneqarpoq.
Naggataatigut kisimiiginnaavittalerpunga ikinnguteqarnanga. Naammassinissatsinnut qaammatit marluk-pingasunngormata angerlarusussuaalerpunga. Angajoqqaakka facetimekkut qiaffigerujussuarlugit angerlarumavunga, Landstævnet 2022-mulli eqaarsaarluta takutitsiffissatsinnut billetsisisareersimapput. Takutitsineq efterskolip naammasseqqammernerata nalaani pisussaammat, qaangiunnissaata tungaanut naammagittaqquaannga, taamaaliorpungalu. Arlaata oqarfiginikuuaanga Corona pissutigalugu ilakka taamatut pissusilersorsimassasut. Mattusimanikuungaaraminngooq inunnillu takujuingaaramik qanoq inunnut pissusigissaassanerlutik nalulersimavaat. Taamani taamak nassuiaateqartoqarnera upperaara. Taamanimi aamma inuit pissusilersuutaasa isumaat eqqumaffigivallaarnikuunngilakka. Efterskolernera kingumut eqqarsaatigigaangakku qanoq ingasatsigisimanera paasileraluttuinnartarpara – allamik kultureqarnera akuulivissimannginninnut peqqutaasimasoq. Kingumut qiviaraangama maanna ersarittaqaaq.
Kiisami Qaqortumut uterpunga. Aasaagami ullaassakkut sisamaniit unnukkut aqqarngup tungaanut seqinnertarpoq. Kangerlummi sikorsuaqarami unnukkut nillataartarpoq. Angerlarnera nuannaarutigeqaara, aggustimilu 2022-mi ilinniarnertuunngorniarfimmi aallartippunga. Taamani ukioq ataaseq atuanngiffeqalaarnissara pisariaqartikkaluaqaara, ataatanniilli ilaquttamma tamanna akuersaanngilaat. Ajorinngiinnarpara, angerlarnerami nammagaara.
Atualeqqaarpugut, taamanilu atisalersortariaasera suli inissivinnikuunngikkaluarlugu ajunngitsup tungaanut ingerlaarpoq. R-klassimiippunga, atuaqatikkalu immitsinnut ilinnialeruttorpugut. Ingerlaannangajak maluginialerpara ilinniartitsup ataatsip atuaqatima ikiortiattut isigileraanga. Ilinniartitsisoq qallunaaq atuaqatima paasinngikkaangamikku nutserissuttaqaakka. Ajorinngilara, atuaqatikkami kammagerusullugillu ilikkartikkusuppakka. Quiasaaralutilli nikassaasariaqanngikkaluarput – aap, kalaaleqatima affarmik qallunaajoriarama allatut pisalerpaannga.
Annereqaara. Atuaqatikka amerlanersaat akuttusuumik taamaattarput, ataatsilli lille dansker-imik taaginnaavittarpaanga kalaallisullu oqaluttarnera inequginerartarlugu. Oqaaseqatigiit eqqortumik oqaatigigaluarlugit allaniit allaanerulaartumik oqaatigisarakkit taamannak oqarfigisarpaanga. Ataataga qallunaajoriarmat qallunaajusutut isigivaanga, uffa affaannarmik qallunaajusunga. Ilimagaara efterskolerninni kalaalertatuaanera peqqutaaqataatillugu kammalaatikka kalaallit attaveqarfigiunnaarikka. Angerlarsimaffitsinni qallunaatut oqalunneruvugut. Piffisamik atuingaatsiarlunga affarmik qallunaajullunga Kalaallit Nunaannut angerlarnera sungiunniarsarivara, taamaattuaannarnikuuvormi: nunaqqatima qallunaatut oqaluffigeqqaartarpaannga. Nunaqqatima kalaallisut oqaluttarnera eqqumiigisorujussuuaat. Kalaalerpalulaavararsinnaasumik iliuuseqalaartungalu qallunaangariarama tassa aamma oqaaseqarfigalunga.
Atuaqatikka nalusaminnik taamannak pissusilersortoortarput. Kulturitsinni allanartoqalaaraangat inequssuusisarnerput nalunngilara. Kulturitsinnimi aamma kulturisigut assigiinngissutsit tissigineqartarput, ajunngitsumilli isumaqartinneqartarmat tikilluaqqusaasutut misiginerusarpunga. Danmarkimi misigisanniit allaanerunera nassuiaruminaappoq. Allattukkanni allaasutut nipeqarpallaanngilaq. Oqarsinaavungali Danmarkimi quiasaaraluni nikassaasarnersuaq Kalaallit Nunaanni imatorsuaq misigineq ajorakku, taamaakkaluartorli qaqugukkulluunniit taamaaliorneq akuerisassaanngivippoq.
Ilinniarnertuunngorniarninni misigisakka meeqqat atuarfianni misigisanniit ajunnginnerupput. Ilinniarnertuunngorniarfimmimi oqaatsit aallaavigalugit eqimattakkaarnerusarpugut, ullorlu manna tikillugu eqimattakkaartarnerit ineriartorneri takusinnaavakka. Qanigisariit eqimattakkaaqatigiilertarput, aamma meeqqat atuarfiata kingorna qanigisariilersimasut, inuilli nutaat imaluunniit meeqqat atuarfianni ammaffigivallaarsimanngisat naapinnissaannut ammanerullutik. Immaqa peruumineq peqqutaasarpoq, aamma meeqqat atuarfianni naammassinitta kinguninngua ingerlaannangajak tamanna allanngorpoq. Immaqa akusaaneq akuerineqarneruleraluttuinnarpoq.
Affarmik qallunaajunera affarmillu kalaaliunera suli unammillernarpoq. Kalaallit Nunaanni angerlarsimasutut misiginerugaluarlunga misigisarpunga affarmik qallunaajuneq affarmillu kalaaliuneq ajortuusoq, inuk ilivitsuusariaqartoq, akornnanniittoqarsinnaanngitsoq. Ataasiaq ikinngutiga qanigisara oqarnikuuvoq nalunagu Kalaallit Nunaanni inunngornikuugama kalaallisut paasillungalu oqaluttartunga, taamaakkaluartorli qallunaatut isigiuaannarnikkuullunga. Taamatut oqarnera kukkusutut isigaara, taamanimi nammineq Danmarkimiinnikuuganilu kulturi ilisimasaqarfiginnguarnagu qallunaajunera aalajangiuppaa.
Neriuutigeqaara Kalaallit Nunaanni Danmarkimilu innuttaasut amerlanerit imminnut nalilersulinnginnerminni kulturip aappaa ilisimasaqarfigeqqaartalissagaat. Kulturit marluk isiginikuugakkit – angerlarsimaffittulli misiginagit – nalunngilara nunani taakkunani marlunni inuit oqaaseqarnissaminnut ilisimasakippallaartut.
Uatserujussuaq aatsaat nunat akornanni kammagiilertoqarnissaa ilimagisarpara. Nunasiaataasimanerummi kinguneri suli malugisinnaavagut, neriuppungali oqaluttuara uattut misigisaqarnikunut ikiuisinnaassasoq, allannerami uannut iluaqutaavoq.
Imminut toquttut, qanga qivittartut, napparsimallutik angerlartiinnarneqartartut kingorna toqqutigisaminnik.
Ullumikkut maajip 24-at, 2025. Nalunaaqutaq 20:45. Sila kiappoq. Suiataalaarnera iluaannarpoq. Kollegiatta silataani issiavunga bærbarinni allarujoorlunga, kisimiip - punga, kollegiaqatikka tappika isersimaartarfimmi isersimaarput. Taqqavunga isik - kivigaara imaq. Nunamik ersittoqanngilaq. Saamiatunginni qaqqarsuaq Nasaasaaq takussaavoq. Aputitaqalaaraluarluni annerpaartaa aassimavoq.
Sisimiuni Fiskeriteknologitut ilinniartuuvunga, atuaqatigiit marluinnaavugut, uanga atuaqatigalu qallunaaq savalimmiormiunik akusaq. Allarujoorninni avani nunaqar - fimmi Kullorsuarmi meeraanera takorloorpara. Anaanannit qatanngutigiinni arfinili - usuni angajulliup tulleraannga, ataatannit meeqqani angajullersaallunga. Angajora allamik ataataqarpoq. Massakkut qatanngutikkalu tallimaavugut, angajullersarput 2013-mi imminut toqunnikuuvoq.
Ataataga piniartuuvoq aalisartuullunilu, anaanaga pisiniarfitsinni Pilersuisumi al - laffimmiuuvoq. Anaanaartugara aanaga illoqatigaarput, ajaga meeraalu marluk. Taamani nukarlersagut suli inunngunngillat. Kalaaliminernik ajorsaateqanngilagut, ataatama puisit qassiit ullormut tikiuttarpai. Ukiariartornerani qilalukkat qaqortat qernertallu, ukiakkut nannut, upernaakkut arferit aamma. Aasakkut Kullorsuarmit Innaarsuliaraangatta appat mitillu manniinik mannissartarpugut, tassa nuanneq. Ataataga aallaqqasarmat najortuaannanngikkaluarlugu anaanama paarilluar - paatigut, tulleriiusugut pingasut angajorigaluara ilanngullugu, isumassorlutalu atisalersorluta, naak pissaqarnerpaanngikkaluarluta paarilluarneqarpugut. Asan - ninneq kialunniit nassuiarsinnaanngisaa anaanatta tunniussorpaa. Ullut tamaasa malugisarparput.
Eqqaamasat nuannersut. Kingumut meeraanera eqqarsaatigingaangakku, aqqusaarsimasatta ilai imaannaasimagaluartut qujamasuutigisarpara kalaaliunera malugalugu aallaavigalugulu peroriartorsimagama. Angerlarsimaffitsinni kalaallisuinnaq oqaluppugut, kalaaliminertorluartarpugut, dunkinik imertartarluta, ukiakkut imertarfiit qerisimagaangata nilattartarluta, solarisiniarluta (gasolie), soorlu utoqqaat meeraanilikkersaaraangamik oqaluttuaat; uaguttaaq taama peroriartorpugut. Nunaqarfipput avinngarusimasumiippoq, allanillu tikinneqajuittorujussuuvugut.
Massakkut inissisimaffiga allarujussuarmiippoq, ulluinnarni qallunaatut oqaatsit atugaraakka, aali Kalaallit Nunaanniillunga. Kollegiatsinni najugaqartut amerlanerpaat qallunaajupput ataasiakkaallu nunanit allaninngaanneersuullutik. Ilinniarfiga tamaani Sisimiuni ingerlanneqarpoq. Danmarks Tekniske Uddannelsep – DTU-p maani immikkoortortaqarfiani - Qallunaat nunaanniilli aqunneqartumi. Ilaanneeriarlunga eqqarsaatigigaangakku ingasagisaqaara qallunaatut tuluttullu oqalussinnaasariaqartugut, AALI nunatsinni ilinniarluta. Aap, paasisinnaagaluarpara kalaallit 56.000-iinnaasugut, oqaatsigullu allanit atorneqanngitsut.
Ila qanoq kalaallisuinnaq ilinniarnerput tamaani Kalaallit Nunaanni ingerlasaraluarpat, inuusuttoqatigut pikkorissorpassuit oqaatsinik aporfeqaratik ilinniarsimassagaluarnerpat? Imaluunniit qallunaatuinnaq oqaluttussatut persorsarneqarsimassagaluarutta ulluinnagut oqinnerusimassagaluarnerpat? Inooriaaseq kalaallinut tulluartoq atorneqaraluarpat inuusuttoqatigut ingerlalluarsimassagaluarnerpat? Ingerlalluassagaluarnerpugut? Kalaallit Nunaanni ingerlatseriuserput qallunaanut «angummanniaannarani» tulluarsaannaranilu uagutsinnut kalaallinut naleqqussagaasimagaluarpat, oqinnermik inuuneqarsimassagaluarnerpugut? Ilinniartitaanerup tungaasiguinnaanngitsoq inuunitsinnulli aamma oqinnerussagaluarnerpa? Meeqqat atuarfianni kulturerput pillugu, oqaluttuarisaanerput pillugu atuartitaasarsimagaluarutta inersimasunngoreerluta kinaassuserput siuaasattalu nunatsinni nukittungaarlutik tulluarsaqqissaarlutik inuunerat inuunerisimassagaluarnerparput? Piniakkat malillugit, aasaq ukiarlu aallaavigalugit inuulluta? Immaqa Kalaallit Nunaanni qallunaanut nalimmassarsimassanngikkaluarpugut? Nunatta pissarititai nammineq atugassagut, pisuussutigut ilisimaarilluarsimassagaluarnerpagut? Inooriaaseq uagutsinnut tulluartoq suua? Sunaana taanna eqqartuinnariga?
Ilumut ikitsigaluta kisimiittutut ilaatigut misigaluta inuusariaqartarnerput. Imminut toquttut, qanga qivittartut, napparsimallutik angerlartiinnarneqartartut kingorna toqqutigisaminnik. Meeqqanik arsaartuisut. Pisiassat akitsornerisa kingorna sussaaruttut, meqqat nerisassaaruttut. Meeqqat sumiginnarneqartut, imigassamut qimaasut, meeraqatiminnik unataasut. Allaat meeqqat ikiaroortut atornerluisuusullu, inuusuttut nunarsuarmioqataanertik takutinniarlugu tulluarsartut, imminnut nittarsaattut, taamaaseriarlutik imminnut samungarsuaq inissittut, nittartakkami inuit attaveqaataanni salloqittaatit upperalugit.
Taamaallunimaasit Trumpip nunarput pisiariumallarmagu. Ila piviusunngussappat... piviusunngussanerpa? Inuiaqatigiiulluta anguniakkagut malillugit Inatsisartut ingerlanerpat? Inuiaqatigiittut nukittussuserput asuliinnaq atorniarnerparput? Inuusuttuusugut, inersimasuusugut kinguaassagut nunami maani inuunissaat eqqarsaatigisimanerparput, nunatsinni taama ingerlarsortoqaannarniarpat? Ila apeqquterpassuit, siammasissumik eqqarsarsinnaalluni akissutissaqassajunnarsisut.
Meeqqat atuarfianni Kullorsuup Atuarfiani atuarallarama atuartakkama ilagaat Qallunaat Nunaat, upperisaat, inuttussusaa, kristumiuussuseq. Ila soormi uanga inuttut naleqassutsinnik, kalaaliussutsimik asanninnermik, qaamaneruninnik, imminut napatinnissannik, siuaasama inuunerminni ataatsimoorlutik imminnut ikioqatigiillutik inooriaasiannik, nammineq nunama pisuussutaanut tunngasunik atuartinneqarsimanngilanga.
Suu, angajoqqaatta tamanna ilinniartitsissutigisussaavaat. Meeqqalli tamarmik uagutsitut angajoqqaaqanngillat isumassueqqissaartunik. Tamanna peqqutaaqataannginnerpa nunatsinni inuusuttutsinnut inersimasortatsinnullu pitsaanerpaamik ilusileeqataasoq? Qangami siulitta ajornartorsiutinut aaqqiagiinngissuteqaraangamik nipertik, qilaatit, uaajeernerit atortarsimasaat nunasiaataaleratta peerneqarsimasut pillugit ilinniartitaasimassagaluarnerpugut? Massakkut iluaqutigisinnaasaraluatsinnik.
Avannga aallarama Købehavnimut Frederiksbergimut efterskoleriarlunga, taassumalu kingorna Avannaata Ilinniarnertuunngorniarfiani Aasianni atuareernerma kingorna, tamaani najugaqalerama kalaaleqatikka inuunerluttuinnaanngitsut takusinnaallualerpakka. Qujamasuppunga suli pilineq, asiarneq aavariarnerlu atugaalluarmata. Aasakkut illuaqqiarlutik piliartortartut pinngortitarsuatsinni, ukiakkut snescooterinik nunamiinnerit, ataatsimoorujoornerit. Ilaqutariiaqqat angerlarsimaffimminni asanninnermik nukimmillu imminnut immersortut. Inooriaasitsinni suaqqat nuannersut, qalipaatillu allat kollegiarunnaarama takusinnaalernikuuakka. Inuuneq qaamanerusoq takusinnaavara, kalaaliulluta naleqartitagut, nukkassaatigut takusinnaavakka. Assersuutigalugu ukiumut pilisinnaanerput. Atugassarititat atorlugit pinngortitamiissinnaanerput.
Inuunermut qujanaq, qanorluunniit atugaqaraluarluta inuuffigisarput. Qujanaq pinngortitsisumut pinngortitarsuup nukiinik tunniussannut, nammineq pitsinnik inuussutissaqartilluta. Soorlu meeraagallarama ataatama puisip amia piinnarlugu pisarineq ajoraa, puisimmi neqaa ilormiuilu nerisaraagut. Saarngisa ilai saleriarlugit qimmerisuusaartarpagut, puisip pisataasa ilai pinianngisagut qimminut nerukkaatigalugit, puisip amia ammerivimmut tunillugu. Piniagaq asuli aningaasarsiutigalugu piniagaanngilaq, tamaat atortarparput.
Kalaaliussutsitsinni pigisarput nukittuffigisarpullu tassaavoq ataatsimoorneq, siuaasatsinnut atassuserput kinguaassatsinnullu ingerlaartussaq. Nukinnik angingaartunik tunisivoq. Ajornartorsiutinik katsorsaavoq, ataatsimut kaammattoqatigiinnermik pilersitsivoq. Inuunermik paasinnilersitsivoq, nukittussuseqartitsivoq, malussarissuunitsinni inuttut inuutitsilluni. Kalaallit inngernitsinni, qilaatersornitsinni qamani nipitsinni nukik pinngortartoq. Ataatsimoortussiaavugut, soorlu nunani allani aamma taamaattut. Seqinitta qaammatittalu ingerlaarnerat, qaamanerat malillugit, ullorissallu aqqutissiuussisoralugit ingerlaartuusugut.
Kalaaleqatiga, qanorluunniit inuiaqatigiinnit allanit naqisimaneqartigigaluarutta ataatsimoornerput takutitsigu, soorlu taamaattuaannarsimasugut.
Suu, ajornartorsiuinnarluta inuunngilagut. Namminermi uanga kammalaatinnik amerlasuunik imminut toqunneq aqqutigalugu annaasaqarsimagaluarlunga, allaat angajunnik tamanna aqqusaarsimagaluarlugu, uannut peqqinnartumik inuuniarlunga aalajangersimavunga. Kukkujuitsuunngilanga ilaananngilanga. Imigassaq misilittarsimavara allaat silaarussinnaallunga, ataasiarlunga ikiaroornartoq misilissimavara. Aallaaviunerpaasorli unaavoq, allanut tulluarsarlunga iliuuserisarsimagakkit, inuusuttoqatikka “naliginiassagakkit”. Avatangiisima soraaraangamik ulluinnarsiutaat ataasitoriarneq, viinnisorneq allaat festerneq; paasivara uanga tassunga tulluarnanga. Immaqami taama inuuneqarlunga sungiusimannginnakku, aqunnissaanut ilinniartinneqarsimanangalu nammineq ilinniarsimannginnakku.
Taamaattoq aqqusaakkama ilinniarfiginerisigut qujamasussinnaanissara ilikkarpara. Pinngortitarsuatta kiffaanngissuseqartingaarlunga tikilluaqqullungalu nukinik pilersortaraanga; atorluarnissaa aamma ilinniarsimavara, ila suli ilinniarpara. Misigissutsit suulluunniit atorlugit ornittuarpara, soorlu siuaasama INUIT taama atortarsimagaat, inuuffigisimagaat. Anersaakkut qamani asanninnerunerma qaamanerunermalu misiginissai, naak avatinni assigiinngitsorpassuarnik pisoqaraluartoq ilinniarsimavara. Anersaakkut kingornussarsiakka asanninneq, qaamaneq namminiussuseqarnerlu, uumissuiinnarnanga qamannga silammut avammullu isiginnissinnaanngorsimaninnut qujamasussinnaalersippaannga. Kalaallit Nunaanni pisorpassuit akornanni, ilaatigut oqaatsitigut iliuuserisartakkatigullu akunnattuungalaartaraluarlunga siumut ingerlarujoornera takusinnaavara. Piffeqarsimagaluarpunga kalaaliussutsinni inooriaasera apeqquserujussuarsimallugu, allaat upperisaqarnikkut. Kristumiuullunga peroriartorlunga, inuit siuaasama upperisatoqaat ilinnialerakkit apersuinerit qinunerit kisissaanngillat. Qujanaq uummatinni qamaniimmat akissutaa; akissut takunngitsuuleraluarsimasara allanit kinaassuserisassarinngisannit immersorneqangaarninni. Kalaaliusunga pinngortitaasunga tamaani nunami, nunarsuup avannaarsuani, Kalaallit Nunaanni, inuunera oqittuaqqamik ingerlajuaannanngikkaluaq, qamannga siulinni atassuseqarnera kinguaassannullu ingerlatitassara nukik pinngortitaassutsinni pigaara. Eqqarsaatit isigisallu assigiingikkaluartut, allaat immikkoortitaanermik, kalaaliuninnut attuumassuteqartumik misigisinnaasaraluarlunga namminiussuseqarnera qujamasuutigaara.
Qujamasuutigaarattaaq allamiuugaluartunit tikilluaqqusaasarnera, inuinnaassutsitta aqqani ataatsimuussuseqarsinnaanerput, kulturigut assigiinngikkaluartut ataatsimooqateqarsinnaagama, immitsinnullu ilisimasassanik inuunermi avitseqateqarsinnaagama. Inuimmi tamatta sumiikkaluartugut nunami, suminngaanniillu aallaaveqaraluartugut qamani tamatta naligiippugut, asanninnerullutalu qaamaneruvugut, naak ilaatigut eqqarsaatitsinni nuanniitsunik poorsimaneqarnitsinni takujuminaatsittaraluarlutigu tamanna.
Tappika qulinni oqallippalupput nipittuullugu, illarunik illarunik, oqaatsinik ilinniartariaqaratik tamaaniittut. Ila qanorippamita taama inuuneqarluni? Qanorissagaluarpamita nunarsuarmi oqaatsit ataasiinnaat kisimik atorneqartuugunik?
“Haha” qamuuna illariarpunga, ila sunaana eqqarsaat. Eqqarsaatssikka nipangersiimigakkit issiaffinni silaannaq nillertikkiartulersimasoq malugilerpara. Sunaaffa inussama nuui nillertuinnaallutik malugisaarutilersut. Seqernup tarrilaarsimavaanga. Nalunaaqutaq takuara: 21:45.
Ila eqqarsaatsit inorsarfeerullutik ingerlaaruttulermata allatassarpassuit takkussuummata. Kalaaliussutsinni siuaasama anersaakkut ajornartorsiutaannik katsorsaasariaqarsimanera ilaatigut artorsaatigisarsimavara, akerlianilli qujamasuutigalugit nukinnik angingaatunik kingornussitissimammannga. Malussarissutsinnit siammasissumik takunnissinnaaninnut qujanaq. Qujanarlu inuunermut pinngortitsisoq, aqqutinut assigiinngitsunut ingerlavitsinnut.
Naggasiullugu allatannik atuaasutit, neriuppunga allatama ilai kusassagaanngikkaluartut atuarluarsimassasutit. Inuunerma oqaluttuassartaata ilamernganut, eqqarsaatinnik kalaaliussutsinnit pisunit oqaluttuutilaarsinnaagakkit qujavunga.
Pilunnguaq Kristensen.
”Kalaaliugaluarlunga” pinnernerartittarnera paasisassaanngilaq, ilumuunngilarmi.Pinnertungaana kalaaliullungalu.
Christianshavns Torvimi issiallunga 2A-t utaqqivakka. Atinni bænki ujaqqamik sanaaq nillertoq malugisinnaavara. Qulinni qaliaasaq sialummit oqquisimatitsilaar - poq, kuseriarnerilli kamippamma nuuinut tuttaqattaaramik masattuinnanngorput. Aqqusinermi qulliit angallannermut najoqqutassat nikerartut
asfaltimi masattumi tarrarsorput, sialuillu kuseriarnerini qalipaatit allanngorar - tut, inuillu ikaartut tarraat nakkutigivakka. Tusarnaarutimma ledningia taskima allunaavanut nermussimavoq, tusarnaarutimalu aappaa siutinni nivingavoq. Ni - pilersuummik appissinikuunngilangaluunniit. Tununni kalaallisut erseqqarinngit - sumik oqaluttut tusaanngitsuusaarnissaanununa iluaqutikka. Aalakoorput, aala - koortuaannangajapput. Kalaallisut paasisinnaajunnaarnikuuvunga, kalaallisulli oqaluppalunnerat isertortumik eqqissinarivakka. Sivikitsukullammik takorloorpara siallernani kigaatsumik nittaattoq, nipillu ilaquttamma oqaluppalaarnerigaat.
Ingerlaannangajalli takorluuinera nipimit iggiingasumit kipisinneqarpoq, eqqarsar - punga immaqaasiit kamaatilertut. Qummut qiviarnaveersaarpunga, nalunngilarami suna takussanerlugu: bussinik utaqqisut isaat. Isigisut pisumut iliuuseqarnissa - ra utaqqivaat – uangami aamma kalaaliugama akisussaaffigaara. Torvimi illup qalii qiviaannarpakka. Pingasunik ukioqarlunga Danmarkimut pigama illup qalia eqqaamasanni siullersaavoq. Illorsuup qaavani qulleq aappaluttoq sakkortoqisoq eqqaamavara, kaaviiarpoq qullinillu allaniit allaanerusumik qaamalluni. Angalarujus - suareerluta ataatama kissumiarpaanga, torvimilu illorsuit portusuut akornanniinera uannut misigisarujussuuvoq. Taamani allaqqasoq atuarsinnaanngilara, massakkulli paasinikuuara qulleq neonilik Kræftens Bekæmpelsep ussassaarutigigaa.
Ataatagalu Danmarkimut nuunnginnitsinni, anaanaga, aniga angajugalu Kalaallit Nunaanni najugaqarnikuuvugut. Qatanngutikka affarmik qatanngutigigaluarlugit taamak misigisimanikuunngisaannarpunga. Angajoqqaakka qimammata qatanngutikka pissusissamisut anaanaminniipput, ataatamali meeratuaralunga nunaminut nassarlunga Danmarkimut uteqatigivaanga. Niviarsiaqqamulli ukiukitsumut ilaquttat qimaqqaneri pissusissamisut misiginanngiivippoq. Meeraallunga inersimasorpassuit apersortarnikuuaannga sooruna angajoqqaakka najunnginnersut, aamma sooq anaanaga suli Kalaallit Nunaanni najugaqarnersoq. Ulloq manna tikillugu paasisinnaanngilara qanoq isillutik niviarsiaraq taamak ukiukitsisisoq taamak apersorsinnaammassuk. Eqqartussallugu annernartuaannarnikuuvoq, anaanagami maqaasiuarpara. Kukkusumik akisutut misigiuaannarnikuuvunga, inersimasummi misiginneqatigerpasillunga isigiinnartarnikuuaannga, uangalu nalunikuuara qanoq isumaqarnersut. Ulloq manna tikillugu toqqaannarpallaartumik apersorneqartarpunga. Maanna inersimasuugama paasinnittaasera allaavoq, anersaaruluulli malitisigisaanik akissut nammineerluni akisartoq attatiinnarnikuuara: ”Anaana kalaaliugami Kalaallit Nunaanni najugaqarpoq.” Paatsuungalaartumik isigineqartuarpunga, unitsiinnartarpakkali. Angajoqqaama qinigaat akisussaaffiginaveersaartarpara.
Sakkortuunik aperineqaannavittarpunga. Peroriartorneq pillugu nassuiaasariaqartarneq naluara nalinginnaanersoq, imaluunniit inuit alapernaappallaartarnersut. Aammami niviarsiaqqat ukiukitsut ataataminni kisimiittuni peroriartortut takussaavallaanngillat, imaluunniit anaanasut meeqqami inuuneranni ilaavallaanngitsut. Filmini assigisaanilu anaanaq peqanngikkaangat toqusimasutut oqaluttuarineqartuarpoq. Taamaasillunga tarrarsorfissaqarpallaarnikuunngilanga. Sakkortuunik apersorneqartarnera ilaquttannut tunngaannaratik Kalaallit Nunaannut aamma tunngasarput. Ukiorpassuarni Kalaallit Nunaat, oqaluttuarisaarnerput ullumikkullu pissutsit pillugit sapinngisara tamaat ilikkagaqarniartarpunga, ilami Kalaallit Nunaanni najugaqarnerup qanoq inneranik ilisimasaqanngiivippunga. Nalunngitsuusaartarpara. Kalaallit Nunaanni inuit tamarmik imerajuttuunngitsut ajornartorsiunngitsullu nassuiassagukku, ilisimasaqartuusaarnissara pisariariaqarsorisarnikuuara – Kalaallit Nunaammi pinngortitaannaanngilaq kusanartoq.
Meeraaninni Kalaallit Nunaat tikeraartarnikooqaara, ukiumut marloriapajaaq, sapaatip akunneri pingasut, nalinginnaasumik aasakkut juullikkunniluunniit. Taamani kujataani Nanortalimmukartuaannarnikuuvunga. Nuannarersuaarnikuuara, angerlartutut misigisarpunga, torvimi kalaallit aalakoortut nipaat ilaquttama nipaanik taarserneqartarput. Sumiiffimmut tulluarnera malugisarpara; illorsuarnik tattoqittunik, quleriinnik tallimanik initalinnik ungalutserneqarnanga, qaqqanit paarineqartarpunga. Qaqqani silaannarittaqaaq paarnarpassuaqartarlunilu; puilasumut imeriartortarnerput, illooqqama ilaqutai ilagalugit aalisariartarnerput. Kalaallisut eqqaamasakka amerlatseriataartarput, ilaquttamami ulluinnarni kalaallisut oqaatsit atorlugit oqaloqatigilaartarpaannga, eqqartukkatsinnullu tunngagaangat eqqaamallugilluunniit paasisinnaasarpakka. Nukatsingaatsiartarpaannga, anaanamami nukarlequtigaanga. Perorsartariaqarnikuunngisaannarpaanga, ataatamami tamanna isumagisassaraa, ullullu tamangajaasa mamakujuttorlungalu kaagisortarpunga. Kamippamma singii qileqqusaanikuunngilakka, anaanama isumagisarpaa. Ilimagisarpara peroriartorninnut peqataannginnini arlaatigut aaqqikkusullugu taamaaliortarnikuusoq. Nalunngikkaluarlugu ikiorneqarnissannut angivallaarujussualernikuullunga, isumassorneqarnera iluarisarnikooqigakku akueriinnartarnikuuara.
Danmarkimut uternerit tamaasa sakkortunaartarpara, anaanannummi maqaasillungalu ilaquttannut Kalaallit Nunaannullumi ungasarpunga. Danmark nunagivara, kisianni nutsat qalipaataat, isit qalipaataat amillu qalipaataat isiginiarneqartarnermik avataaniittutut misigisimasaqaanga. Kalaaliuneq torrattuunngilaq. Niviarsiaqqat allat assiginagit talinni meqqukka taartuupput. Ataasiaq nukappiaqqap talikkut pussoriarlunga aapakaamik taanikuuaanga. Atuaqatima nukappiaqqap najaa isumaqarnikuuvoq oqaaseq ”kalaaleq” ”imerajuttoq”-mik aamma isumaqartoq. Taamani torvip eqqaffaariani najugaqaratta ullullu tamaasa kalaallit ernguttut takusarlugit, taama oqartoqaraangat akerlileruminaattarpoq. Uanga taamaattuunnginnerma takutinnissaa aalajangiuppara. Torvimi kalaallit isigineqartarnerisut isigineqarnissara annilaangagisarpara. Inuusuttulli amerlanerit imerlutik ataatsimoornermik kultureqartillugit taamaattuunnginnissaq ajornarsinnaaqisoq paasilertorpara.
Nammineerlunga imerlungalu fiistertalerama paasitinneqartarnikuuvunga ”kalaaliugaluarlunga” pinnertunga. Taamani nersualaarneqartutut paasisarnikuuara. Akutaarusuttarnikuungaarama tungujortunillu iseqarlunga, taamatut eqqortumik isikkoqartartut imminut uppertittarnikuuvunga. Allaat qaqortumik misutsillunga nutsakka qarsorsartinnikuuakka. Arfinileriapajaaq qarsorsartereerama qalipaatissara iluatsinnikuuvoq. 16-inik ukioqarlunga anaanaga Nuummut nuunnikoq tikeraarnikuuara. Siullerpaamik Nuummukalerpunga, qilanaaqaangalu; angillungalu amippunga, nutsakkalu qaamallutik. Superstariunissara takorloorpara. Atisakka kusanartut tamaasa Nuummi aasarpalaamut tulluartut poortornikuuakka. Ulloq siulleq pisiniarfissuarmut pisiniarfileriartoratta piareersimaqqissaarpunga, pinnersarsuaarnikuullunga imminullu tatigerpalaarlunga. Aqqusineq sinerlugu seqinnarissuup ataani ingerlaartillunga arnaq takuara. Uluaasa saarngi qutsissut ersareqaat isaalu kajortut kusanaqalutik. Nujai qernertut tunummut qilerteqaramik torrannianngikkaluarluni torraasorujussuuvoq, tassanilu piviusup eqqorpaanga: Immikkuullarinngilanga. Ullup sinnera pakatseqqalaarpunga, ilikkagaqarpungali.
”Kalaaliugaluarlunga” pinnernerartittarnera paasisassaanngilaq, ilumuunngilarmi. Pinnertungaana kalaaliullungalu.
Taamatut ”nersualaartinneq” kisiat aqqusaarnikuunngilara. Siusissukkut imingaatsiartalernikuuvunga, siullerpaamik imerama 13-inik ukioqarpunga. Christianshavnimili tamanna nalinginnaakujuppoq. Ikinngutigilluakkakka angerlarsimaffimminni kisimiikkaangata imeqatigisarnikuuakka, ilaannilu tamaaniinnarmi. Inersimatsikkiartorninni fiisteriakulasalerpunga taamaasillungalu inuit amerlanerit naapittalerlugit. Sumiuunera paasigaangamikku ingerlaannaq aperisarput uanga aamma imerajuttuunersunga. Aalakuuleraangama ”grønlænderstiv”-imik taajortarpaannga. Oqarfigitittarpunga kalaalioriama immiaaraq mamarisimassagiga.
Akiuussinnaassusermilli ulikkaarama oqaatigisaat akunnakusoortut pillugit paasititsiniaanngikkaangama taamatut pinnittut qimaannattarpakka, nalorninerali ilunni alliartortutut ippoq. Imerlunga aallartikkaangama imminut unitsinnissara ajornartittarpara. Weekendit tamaasa silaaruttarpunga. Eqqarsartalerpunga immaqaana ilumoortut; allaasunga, kingornussannillu kussunneqarsimasunga. Misigissutsikka aqussinnaannginnakkit imerujussuartarpunga, eqqarsartalerpungali kalaalioriarama taamaallunga. Ikinngutikka qallunaat taamatut oqarfigineqanngisaannarput. Uattulli akulikitsigisumik imertarput, taakkuli torrallutillu tulluusimaartarput – pinnguaatigalugulu imerneqqusaallutik unammisarlutik. Uanga taamaalioraangama allatut misinnartuaannarpoq.
Kalerrisaarutip nipaa qoqianngunaqisoq nippammat, aqqusinerlu qullermik tungujortumik qinngorneqarmat eqqarsaatikka unitsinneqarput. Christianshavnimi taamaattoqallattaaginnavittarpoq, maanili torvimi uninnginnissaat neriuutigaara. Tununni issiasut eqqissisinniarlugit ilaanni taamatut takkuttarput. Oqqatiinnartut unitsinniarlugit biilit pingasut takkukkaangata ingattarserpalaartaqaat. Pisumi ajornerujussuarmi amigaatigineqarnikuullutik maanna oqqattoqarmat taamak amerlatigalutik takkunnerat eqqarsarnarpoq – tassanngaannaq 14-inik ukioqarlunga ikiortissap takkunnissaanik utaqqigaluarninnut periataaqqippunga.
Ikinngutigalu Kløvermarkenip tungaanut ikaartarfik tikingajalerlugu inuup ilusaa tarrup ataani pallungalluni kiinaa asfaltimi punngasoq, uninngaqqissaarlunilu nikeriarsinnaanngitsoq nalaapparput. Sikkilertut sanioqquasut qaammartartuinit qaqortunit ikittaartuinnaavoq. Takusimassavaat, taamaakkaluartorli susoqarsimanngitsutut avaqqutaariinnarput. Inersimasut eqimattat sanioqqummata isikkut toqqarniarsaraakka, qiviarneqanngilangali. Iliuuseqartoqarnianngitsoq paasilerpara. Inersimasut sunianngippata ikinngutigalu qisuariartariaqarpugut. Qanilleriarlugu illuanut saatikkatsigu imigassarsunnissuaarlunilu tupasunnissuaartoq naamallugu aqajannguummivunga. Uppinnikumik ikiuinikuunngisaannarama naluara qanoq iliussanerlunga.
Ikinngutima 112 sianerfigaa. Sivikitsumik oqaloqateqariarluni iligamiuk oqarpoq: ”Aperisorsuupput kalaaliunersoq!” Misigisimavunga silaannaq puanniittoq isersinnaananilu anillassinnaanngitsoq. Oqaluttuaq qanittukkut tusarnikuusara ingerlaannaq eqqarsaatigilerpara. Amagerimi angut kalaaleq, ambulancenik annanniaasartut kalaaliusoq paasillugu qanoq ajortigineranik pimoorussinngimmata toqusoq. Isumaqarsimagaluarpungali ataasiaannaq taamatut pisoqarsinnaasoq.
Ambulancep takkunniarnera naassaanngitsumik misinnarpoq.
Unnuk taanna puigunngisaannartussaavara. Ullut arlaanni aalakoorlunga maaniinnaq uppissagaluaruma alarmcentralip kalaaliunersunga apeqqutigissaneraa tassanili annilaangagisalerpara. Sianertoq taava akissava, aap? Alarmcentrali ikiorniarnanga aalajangissava? Taamatut pisoqarnerani immaqa taartunik nujaqarnera qiinganeralu kisiisa pingaartinneqassapput, annanneqarnissannullu naleqarnersunga.
Torvimi angut bænkimut ujaqqamut saninnut ingimmat eqqarsaatinniit silattoqqippunga qummullu qiviarlunga. Saaminni sixpackeq qorsuk maluginiarpara. Inussiarnisaarluni qungujuppoq, ”Kalaallit Nunaaninngaanneerpit?” Utoqqatserlunga oqarpunga kalaallisut oqalussinnaananga. ”Er du fra Grønland?” Akivunga ”ja.” Pissangalaarpunga, kisianni suli aalakuulersimarpasinngilaq, immaqa unnummut ammakkani siulleq imerpaa. Immiaaqqamik perusunnersunga aperivoq. Inuit qanoq eqqarsarnissaat eqqarsaatigeqqaarpara eqqaralu marserlugu. Qummut qiviarama isit takunissaannut aarlerigeqisakka ingerlaannaq takuakka. Isigivaannga annakkusuppasillunga, imaluunniit maajugaluta. Eqqarsarpunga ”fuck it.” Immiaarartoqatigivara. Kalaallit Nunaanni suminngaanneernerluta eqqartorparput. Nammineq aamma kujataarmiuuvoq, anaanamalu atia oqaatigigaangakku qungujuttarluni. Tupamik tunivara bussillu sanioqqutsiinnarlugit. Inuit alarput, imaluunniit uanga isigineqarnerlunga maluginiarunnaarpara. Soqutigisaaruppunga, akeqanngitsumimmi immiaaqqamik peqqammerpunga angullu inussiarnersoq oqaloqatigalugu. Ajorpallaanngilaq.
Kalaallit Nunaanni timiga timigigallartillugu piunera naammagiinnartarnikuuara.
Apersortikkama qoorortuumik pinnappunga. Ukiup ataatsip kingorna isiga ta - lerperleq isigisaarussimavoq saamerlerlu isigisaarutingajalluni. Isit uku atorlugit puisinnikuuvunga. Naluara qanoq.
Qanittumi nuliassara ilaqutaalu ilagalugit marrarnik timmisoriagassanik seqqoqat - taariarpugut. Seqqoreernerit tamaasa aperisariaqartarpunga: ”eqqorpara?” Ilama uumigilerpaannga. Eqquinerlungaluunniit nammineq takusinnaanagu tamatigut eqquisarnera upperinngingajappaat. Kalaallit Nunaat ilunniissimassaaq.
Naggussanni gigternera inunnguuseraara, isinnilu nappaatiga 14-inik ukioqarlunga atugarilerlugu. Inuunera tamaat anniaateqarnikuuvunga sapertumillu timeqarlun - ga. Ukiut ingerlanerini isigisara tammariartuinnavippoq.
Ilaanni ulluluttarpunga, namminerli tamanna malugisinnaajuaannanngilara. Ta - amaakkaangama iluarluarneq ajorpunga. Nikallungarujussuarlungalu kamaqqasar - punga. Naammattutut misigisimaneq ajorpunga allallu sunnertoortarlugit. Isu - maqarnikuugaluarpunga timiga innarluutikkalu akuerinikuullugit, ullulli tamaasa akueriniartarnissaa pisariaqarpasippoq.
Peroriartorfimma qaqqaa uummataasatut iluseqarpoq. Uummat, Uummannaq tassa uummatip qaqqaa. Illoqarfiga, qaqqarput kangerluppullu. Tassa kusanat. Uannut isumalerujussuupput. Inuit Uummanniaraangamik qaqqaq qaqisarpaat. Pinngortitarsuaq tappavanngaanniit misigisarpaat. Uanga qalipaallunga Uum - mannaq qaqisarpara.
Meeraallunga issiavimmi kaassuartakkamiittarnikooqaanga. Ilakka pinnguaqatigi - sinnaasarnikuunngilakka, ilaannilu elevatoreqanngimmat atuariartorneq ajorlunga.
Angerlarsimasaqigamami angerlarsimaffimmi sammineqarsinnaasut sammiuarpakka. Qalipaasinnaallungalu nipilersorsinnaavunga. Imminut ilikkartinnikuuvunga. Danmarkimut nuukkamali qalipakkakka kiffaanngissuseqalerput. Inuuninni nutaamik pisoqaraangat qalipakkanni nutaanik pisoqartarpoq. Ukiup affaata matuma siorna Danmarkimut nuuppunga, qalipakkakkalu allinikuupput. Nunap taamak mikitigisup qalipakkakka allisissinnaammagit tupinnaqaaq. Kiffaanngissuserli Danmarkimiit pinngortoq ilimagaara. Maani sapiinneruvunga. Kalaallit Nunaanni eqqumiitsuliani najoqqutat ilisarnartut nuannarineqarnerusarput, maanilu uanga najoqqutarilersimasakka ilisarnartuliaagatik alutornartorsuupput. Qalipaatilli taakkuupput; qaqortoq tungujortorlu, aput, qilak sermerlu. Qalipaatit kalaalerpaluttuupput.
Kalaallit Nunaanni inuit qalipakkakka pillugit isumaat Danmarkimiikkaangama eqqarsaatiginnginnerusarpakka. Takorluuisinnaassusera atornerusarpara akunnerpassuarnilu qalipaasinnaasarlunga. Taamaassinnaannikuunngilanga, qarasarali maanna eqqissisimanerusutut ippoq. Maanna inuit allat nunaat qalipannagu uanga nunaga qalipattarpara. Ajornannginneruvoq.
Oqaatsikka aamma killeqarunnaarput. Danmarkimiikkaangama inuit allat eqqarsaataat eqqarsaatiginnginnerusarpakka. Uummannaq illoqarfeeraagami kikkut tamarmik imminnut ilisarisimapput. Kinaanersungami inuit nalunngilaat, arlaanillu allanartumik iliorsimatillunga inuit eqqartuilersarput. Illoqarfeeqqami inuit eqqartuisarput, tamanna nutaarsiassaanngilaq. Taamaammat nunaqarfinni atornerluinerpassuit nipituuliuutigineqarneq ajorput. Inuup ataatsip meerarpassuit atornerlussinnaavai, kikkulli tamarmik imminnut ilisarisimarrakkamik oqartoqarneq ajorpoq. Kalaallit Nunaanni nipituuliorneq pikkorluffigisorujussuuarput, uangali maanna oqartalerpunga.
Timiga allaat kiffaanngissuseqalerpoq. Allat isumalluutigiunnaamivakka, nammineerlungami qallunaat nunaanni maneqisumi scooterinnik angalaarsinnaavunga. Timinnit killilersugaallunga ulloqaraangama, scooterinnik sukkalisaarnerusarpunga – ullunimi taamaattuni inuusutut misiginissara pisariaqartittaqaara. Kalaallit Nunaata pinngortitaa kusanaqisoq timinnut sakkortuvoq. Timi assoruutereeqisoq. Nuna qattunerasaaqalunilu maniilakujukkami nammineerlunga angalasinnaanngilanga. Ukioq aamma sakkortusaqaaq. Isinnut inngianarpallaarlunilu gigterninnut quasappallaarpoq. Ukioq kingulleq siffiara napivoq. Ilaquttannut oqarpunga: ”Kalaallit Nunaanni ukiorsioqqinnianngilanga.” Taamani Danmarkimut nuunissara imatut pilersaarutiginikuunngilara. Nalunngiinnarpara naggammik Kalaallit Nunaanni ukiorsiorlunga. Danmark timinnut sallaaneruvoq.
Ilaanni eqqarsaatigilertoortarpara; nukappiaraq kørestolertoq meeraqatini pinnguaqatigisinnaanagit igalaakkut itsuanisaartoq. Pakkutaarusuppara. Kanngusuttaqaaq. Ilaquttani, timini, uunini pilatsiffikunilu kanngugai. Kanngusunneq suli ilunni ippoq. Kalaalerpassuit assigalugit uanga aamma meeraagallaramali imminut toqunnissannut eqqarsaateqartarnikuuvunga. Ilaquttannut artorsaataajuaannarnikuuvunga. Meeraqatinniit ilaluarisaasarnikuuvunga issiavimmi kaassuartakkamiikkama. Soqutaanngitsutut naleqanngitsutullu misigisimallunga perorpunga. Inunngorama ataataga najuutinngilaq. Angajora nunarsuarmut appakaammat najuuppoq. Najaga nunarsuarmut appakaammat najuuppoq. Uangali inunngorama imerpoq.
Anniartitsisimaneranik maanna isumakkeerfiginikuuara. Soqutaanngitsutut artorsaataannartullu misigititsinera. Ullulli tamaasa isumakkeerfigisariaqarpasippara.
Maanna eqqarsaat, imminut toqunnisamik eqqarsaat takkukkaangat, pisinnaasama killeqarneranniit pinngortarpoq. Inuuneq atorusutara timima artortarpaa. Taamatulli misigileraangama paasilertarpara inuuneq erligisorujussuullugu.
Anaanannit aanama asajuaannarnikuuaanga. Kisiartaalluni asajuaannarlungalu pilluartittuarpaanga. Anaanaga artorsarpallaaleraangat aananniittarnikooqaanga, artorsaataannaavungami. Aananniikkaangama uangaassusera naammattuaannarpoq. Iliuutsikka tamaasa aanama kakkagisarpai. Titartagara atuakkanut ilisiviup qaavaniitippaa. Maanna iliuutsinni angusannilu tamani aanaga qamaniittuarpoq.
Utoqqaat ilagissallugit nuannarinerusarnikuuara. Uummannami meeraqatinnit allaaneroqigama peqatinnik kammaqanngilanga. Isikkora allaavoq, immaqa aamma eqqarsartaasera. Qanoq pinerpoq annerusumik eqqarsartarpunga, Uummannaq qaangerlugu, Kalaallit Nunaat ajornartorsiutillu qaangerlugit. Illoqarfik uannut eqqarsaatinnullu mikivallaarpoq. Utoqqaalli tusaallungalu takuaannga, eqqumiitsuliakka soqutigivaat. Tulluusimaarutigigunarpaannga, iluaqaarlu. Kaaleerannguamik taajuleraangaminnga nuannertaqaaq. Ullulukkaangama, nikallungarujussuarlungalu kamaqqallunga, anaanama Kaalerannguup kinaanera eqqaamaqqusarpaa. Ajornanngittuaannanngilaq.
Kalaallit Nunaannut utertarnera sapernarsiartorpoq, utoqqaammi ikinngutikka toqoralernikuupput. Piffimmut attuumassuteqarfigerusunngisannut eqqaasinneqartarnera artornaqutaasartoq ilimagaara. Sapaatip akunneri marluk sinnersinnaanngilakka. Sivisunermik taakaniikkaluaruma toqussaanga. Imminut mattullunga qumartarpunga. Pinngortitaq kusanarsuaarlunilu alutornaraluaqaluni uannut mikivallaarpoq. Eqqarsaatsikka killeqalertarput, isumassarsiortarneralu kigaatsumik annaaleriartortarpara. Nunaga isumassarsiannik pinngorartitsisuummat taamak misigisarnera eqqarsarnarilaarpara. Kisiannimi suna tamaat tassannga aallaaveqarpoq. Qalipakkakka Kalaallit Nunaannut tunngapput, kalaallisut erinarsortarpunga, innarluuteqarlungali Kalaallit Nunaanni najugaqarnissara ajornartippara.
Arfineq pingasunik ukioqarallaramali ukiumut sisamariarlunga Danmarkimut gigtertut nakorsaannut isillu nakorsaanut misissortikkiartortarpunga. Oqartuartarnikuuvunga nuukkusunnanga. Ataasiaq isumaginnittup aperinikuuaanga Danmarkimut nuunissara isumaliutigerusunnginneriga, oqinnerussaqimmammi. Anaanaga aamma oqartarnikuuvoq ullut ilaanni Kalaallit Nunaat qimakkumaariga, najamalu quiasaarutigisarnikuuaa. Misigisimasarnikuuvunga nuunneq tunniutiinnarnerusoq. Piffilli kingulleq paasilernikuuara nunannut ajunngitsumik iliuuseqaqataassaguma nukissaqartariaqarlunga, nukissarlu taanna maani Danmarkimi isumalluutinik atorluaaninni pisinnaavara. Kalaallit Nunaat nunarujussuuvoq tupinnaqisoq, uannulli ittuniks inissaqartitsinngilaq. Suli tassunga killinngilaq. Allanngueqataaffigerusuppara, iluaallassagumalu tunniussinnaasakka immaqa aamma amerlissapput. Kalaallit Nunaat meeqqanut, kikkunnut tamanut inuuffigiuminarsarneqarnissaa kissaatigaara. Inuit namminiunerminnik naammagisimaarlutik misiginissaat kissaatigaara; imerajuttunngoratik, atornerluisunngoratik inunnillu allanik atornerluigatik inuussasut – ajortut kaaviiaaginnalinnginnissaat anguniarlugu.
Kalaallit Nunaanni timiga timigigallartillugu piunera naammagiinnartarnikuuara. Maanna immaqa inuunerunissannut nukissaqarneruleraluarlunga, misigissutsikka imminnut paasarput. Eqqarsarnalaarpoq, kalaaliugaluarpungami. Kalaallit Nunaanni inunngorpunga, Kalaallit Nunaat ilunni ittoq malugaara, nunanniisinnaanngilangali. Iluaqutissat amigarmata qajannarsisarpunga, nukissaqassagumalu qimattariaqarpara.
Kalaallisut oqariartaaseqarpoq ’Piumassuseq nukiuvoq’. Piumassuseq pigisoraara. Piumassuseqarama qalipaaneq nipilersornerlu ilikkarnikuuakka. Piumassuseqarama ulluinnaat anigortarpakka. Piumassuseqarama ilinniarnera naammassivara. Sakkortunikooqaaq. Tappingingajappunga nikissinnaajunnaarnerlu misigalugu. Unatartippunga, aningaasanik amigaateqarpunga uummatikkullu aliasunneq aqqusaarlugu. Innarluuteqarnera kisiat sorsutassarinagu allatuulli inuuneq aamma sorsutassaraara. Tamanna naapertuilluanngitsutut misinnartarpoq. Ilinniarnerma naammassisinnaasimanera tulluusimaarutigaara, misigissutsikkali tunulliuttariaqarsimavakka – tarnikkullu kingunerlutsitsinikooqaaq. Piumassuseqarpunga, kisianni aamma timeqarpunga nukimik atueqisumik. Qallunaatut oqariartaaseqarpoq, upperinninneq qaqqanik illikartitsisinnaasoq. Uangali aqqutinni qaqqat amerlaqisut illikartinnissaannut nukissakka killeqartorujussuupput. Upperinninneq piumassuserlu pisariaqartangaarmata ulloqartarpunga nunguutsisoorlunga, taamaasillungalu Kaaleerannguup kinaanera puigortoortarlugu. Nukkannissannut allaniit pisariaqartitsineruvunga. Ikiortissaq immaqa Danmarkimi nassaassaavoq – immaqalu ullut ilaanni Kalaallit Nunaanni nassaassaalerumaarluni. Piumassuseq nukiuvoq.
Anaana oqartuaannarnikuuvoq noqartarnikka peqqutaallutik qimaasugut. Oqartarnikuuvoq aamma ataata ilaqutatsinniit peernikuusoq uteqqinnavianngitsorlu. Ilumoorpoq.
Inuiaqatigiinnut ilanngutivinniarninnut atatillugu eqqaamasakka isumaliortaatsinni mersornertut nippusimapput. Ujalussiat kingumut Kalaallit Nunaanniit Danmarkimut nuunninnut utersaartitsipput. Oqarfigineqartuaannarnikuuvunga kinaanersunga kinaannginnersungalu. Meeraallunga angerlarsimaffinni alloriaqqaartalerninniit qularnakujukkaluamik ilaquttatut attaveqarfinnit, inersimasunngorlunga nammi - nersulernera tikillugu.
Nunarsuarmi najuunnera nalinginnarmit allaasoq eqqaamavara. Nutsakka sia - angallutillu qerniusattumik kajortut akutanit ilingasunit allaaneroqaat. Oqara kalaaliusoq asuli nipilimmik oqaluttoq meeqqat allat qallunaatut oqallorinneranniit allaaneroqaaq. Taavalu atera ileqquusumit allatut nipilik, qallunaat aqqi nalingin - naasorujussuit akornanni ittoq. Ivalu1 . Taamaakkaluartoq sapinngisara tamaat aalitsaliatut maniilakujuttutut qaqortutut malunnarnaveersaartigaanga. Ajoraluar - tumilli nakkartarpunga, ilumoortumik, ilami noqartartuuvunga. Kalaaleq noqartartoq Danmarkimi. Puisi eqqumiittoq sumiiffissaminiinngitsoq.
Anaanap2 nujaaniillutillu isaaniipput issittup unnuaata taarnera
aputip maavaartup nilleqisup amia qalipappaa
uluaata saarngi qutsissut sinai ersarissut, soorlu Palasip Qaqqaa3
illuni qalipaatigeqisuni alanngunik pilersitsisoq
______________________________________________________________________
1 Ivalu [I-va-lu] kalaallit aqqa assigiinngitsunik isumalik, soorlu: Ujaloq, pakkaluaq najalu/nukalu (inuttut kinaannerminik nalornisutut isigineqartartoq)
2 Anaana [a-naa-na] (inuk najuutinngitsoq anaanatut isikkulik)
3 Palasip Qaqqaa [ba-la-sib kra-kraa] Sisimiut avannaatungaani qaqqaq portusooq (inunngorfiup allanartup ungasinngisaaniittoq)
Anaanap isumaliortaatsimini ulikkaaqqaqisumi siulimi qaamarngi nammappai
qupaloraarsuup, timmissat inaannut mattussap nipaa puigugaq
pujorsiut asanninnerup anoraanit allanngorartunit eqqortuliornissamut aqqutissiuussisoq kajunngeritittoq
eqqarsaatsit betonngiminermut oqimaatsumut nutaamut nunaseqqittut
Inuuneq nammataata anaana seeqqummersippaa
suaarnera uumassuseqalerpoq, uummassusilik pillagaq
oqaatsit sorliit atussanerlugit nalornisoq, sumi angerlarsimaffeqanerminik
ujartuiuartoq
Anaana artukkaminik nammataqarpoq
Anaana oqartuaannarnikuuvoq noqartarnikka peqqutaallutik qimaasugut.
Oqartarnikuuvoq aamma ataata4 ilaqutatsinniit peernikuusoq
uteqqinnavianngitsorlu. Ilumoorpoq.
Nakkarpunga
Nakkarpunga
Nakkarpunga Nunamut Pigineqanngitsumut avinngarusimaqisumut.
Nuna Pigineqanngitsoq
Nassuiaata
Nuna Pigineqanngitsoq tassaavoq nunarsuup affaata avannaani nunap ilaa takornartaalersitaq. Nuna naggorlullunilu inoqajuitsuuvoq, inuunermik ersittoqarani. Silap pissusia kingornussanit avatangiisiniillu ilusilersugaavoq. Nunap Pigineqanngitsoq ataasituannguamik inulik, Atlantikup Avannarpasissuani Kiserliornerup Sarfaani inukinnerpaallunilu avinngarusimanerpaavoq. Nuna Pigineqanngitsoq ajunaarnersuarnik eqqugaagajuppoq, soorlu sumiiffiit nunamut atasut, allanngorartuartut peqqutaallutik ulersuartartoq. Nikerarnerit peqqutaallutik kulturikkut inuuneq aamma eqqugaasarpoq taamaattumillu ilisarnaartai amigarlutik.
Illoqarfik pingaarneq: Ivalu
Areali: 158 cm
Aqutseriaaseq: Nunasiaateqarneq
Inoqqortussuseq: 1 Oqaatsit pisortatigoortut: Naluneqarput
____________________________________________________________________
4 Ataata [a-daa-da] (angut oqaluttuatoqqani qummut isigineqartartoq)
Anaanap kalaallisut oqaluuttarunnaarpaanga. Tassanngaannaq sikumik5 piumasinnaajunnaarpunga. Kalaallisut oqaatsit nalunngisakka soorlu Sermersuaq, silap pissusiata allanngoriartornera peqqutigalugu kigaatsumik immamut aattoq. Qallunaajussutsimik ataqqinarsakkamik tunillatsippunga.
Ivalu qaratsamigut ajoquteqarpoq. Taamaattumik siunnersuutigissavarput atualernissaa ukiumik ataatsimik kinguartissasoq, inuttut suliassanullu pikkorissutsikkut ilungersuutini pitsanngorsaqqaarniassammagit, perorsaasoq Anaanamut oqarsimavoq.
Ivalu, oqaloqatigilaarlakkit., atuarnitsinni inersimasoq kinaanerpoq oqarpoq. Annilaangallunga torsuusamut anillappunga nalullugu sooq oqaloqatigiumaneraanga. Naatsumik allatsillutit qallunaatut oqalunnikkut allannikkullu piginnaasatit misissulaarusuppagut., ilisimatinneqarpunga inimullu matoqqasumut, nerriviup qaavani allattavsilimmut isertitaavunga.
Misigisimavunga ”qallunaajunerit naammappa?”-mut piukkunnassutsimut misilitsillunga, suliluunniit misilitsinnanga angusinngitsooreerlunga. Sapinngisarali tamaat angusiniarsarivunga. Qallunaatut taaguisarnera kukkuneqarunnaavippoq. Ilagisartakkakka qallunaajupput. Qallunaatut ilinniartinneqartarnitsinni maligassiuisuuvunga. Qallunaat oqaasii pikkoriffigerusujussuarpakka allaat peqatinnit qallunaannit pikkorinnerulerlunga. Nunali Pigineqanngitsup avataaniileraangama nunasiartornissannut piareerlunga, qallunaatut passera rubiiatut aappalutsigisoq akuerineqarneq ajorpoq.
Tunuarsimaarlunga neriuttarnikuuvunga malugineqarnanga nunarujussuarmi sikuusumi aanngarsinnaallunga. Ulloq taanna Anaanap Nuummut nuunnissarput aalajangiummagu timiga uulikullattoq malugisinnaavara. Nuna piuninnik sorlaqarfiusoq, atassuteqarfittulli taasariaqanngitsoq. Eqqarsaatigiinnarlugulu itummakka kiagulertarput.
Qaa6, Kalaallit Nunaanniipputit. Kalaallisut oqalunniarit!, Anaanalu kaffillertuniikkaangatta7 inoqatikka nalusakka oqartarput. Qallunarpalunnersuara malugisinnaasarpara, soorlulusooq anaanama immuanik qallunarpalunnermik nerlersorneqarsimasunga. Maanna qallunaatut oqaatsikka mamaattorujussuarmik, merianngunaqisumik qaninni mamaqalerput, toqqusaanni qallunaanngorsakka
____________________________________________________________________
5 Sikku [si-gu] (soorlu siku mamakujuk).
6 Qaa [gr-aah] (ajortumik nipilimmik isumaqartinneqakajuttartoq). *
7 Kaffemik [ka-fe-meg] Kalaallit Nunaanni persuarsiunngitsumik katerisimaarneq, kaffimik, kaagimik kalaaliminernillu pillerfiusoq (åbent husitut assigiinngitsunik susoqartillugu nalliuttorsiorneq).
mi amerlatsikkiartuinnavillutik ipisitsilertutut illutik. Aappersarissat manngertut, soqutaanngitsutut ittut qitserarlugit aniatikkaangakkit, kalaallisut ersiutinut erinageqisunut sanilliullugit arajutsisassaanngitsumik allaanerujussuusarput. Qallunaaq8 oqaasiuvoq arlaleriaq tusarsimasara, oqaaseq qaratsanni paasisassaanani akisuasoq. Atuarfimmi nipituumik atuaraangama illarpalunnerit, ilitsoqqussarinikuusakka atorlugit attaveqarniarnerma qanoq innarlerneqartigisimaneranik ersarissaasarput. Ilisimasakinnerma tunngavia, siunni putsutut qaqortutut tappiillisitsisoq nunaqavissut ilumoortut soqutiginngilaat.
Ullut tamaasa tupilattut9 angujuminaattumik suliassaqartarpunga. Nalaasaarfinniit tikeraanut siniffinnut nooqattaarnitsinni Anaanap nunavitsinni toqqissisimasumik angerlarsimaffeqalernissarput neriorsuutigisarpaa. Tikeraanut siniffinniit madrassenut pullattakkanut. Toqqavissamut naviananngitsumut ingerlaarfipput artornangaarmat soorlu Ukkusissanut10 majuarluni. Naggataani angalasut allat peqatigalugit ataatsimoorussamik uffarfeqarlutalu igaffeqarluta unnuisarfimmiilerpugut. Ineeqqami kipparissumi sovesofa, nerriveeraq madrasserlu pullattagaq inissaqarput. Anaanap neriorsuutimi eqquutsinnissaa utaqqisarpara. Apissiffissaqaratali siumut utimullu ingerlaannavippugut. Aqqummi nunarsuarmi takinerpaami, qaqqanik tamalaanik qalipaatilinnik ulikkaartumi uniffigut kisitassaanngillat.
Aataap11 inua12 70-inik ukioqarluni pinngortitamut uterpoq. Timaa illerfimmut qaqortumut poorneqarpoq, anersaavali oqaatiginikuusaani, allannikuusaani eqqarsaatiginikuusaanilu tamani piujuarpoq. Oqaluffimmi ini oqalugiaatinik erinnanillu akulerussimasunik tukappoq qarasaralu seqummakunik paasisassaanngitsunik immerlugu. Sequnngerpunga eqqaamasakkalu tamaasa, arsarnertut qalipaatigissutut aalasut, eqqaamaqqissaarniarsaralugit.
_______________________________________________________________________
8 Qallunaaq [gra-sju-naak] inuk/qallunaaq qaqortumik amilik (kalaallinit narrusuttunit nikanarsaatitut atorneqakajuttarpoq).
9 Tupilak [du-bi-larg] takornartanut qiperugaq/eqqaassutissaq (kalaallit oqaluttuatoqaanni tupilaap pissaanini atorlugit akeqqanik saassussinissani suliassaraa. Akeqqalli pissaanera sakkortunerusimappat, pissaaneq saassussisumut utersinnaavoq).
10 Ukkusissat [Ugu-sis-sad] Nuummi qaqqaq manngerlunilu innaaqqissoq (Qallunaatut ”Store Malene”).
11 Aataa [aa-daa]
12 Inua [i-nu-a] anersaaq/nukik (Danmarkip Kalaallit Nunaat pinngittaalisamik kristumiunngortinngikkallaramiuk, piusut tamarmik, soorlu inuit, uumasut naasullu anersaaqqatigiipput).
Aataa umimmatut tulluusimaartutut politikkimi inissisimasoq
silassorissusaa inngigeqisoq
pappilissamut allatai ajasoornaqisut
Mosesi, aqutsisoq mianernartoq
misikkarissusaa pingaarutilik immamik avitsisoq
kialuunniit issittup amaruata aavanik aallip takorluuginnarsinnaasaanik
Aatsaat tassani paasilerpara Aataa politikkikkut piorsarsimassutsikkullu sunniinera angisuumik siunertaqarsimasoq. Siornatigut angutitut, illumi karrysut qalipaatilimmi, qorsunnik igalaalimmi aappaluttumillu qilaalimmi naqqup-iluani pujortaatitortutut qatimaluttutullu kisiat isigisarnikuuara. Tassanngaanniilli annerungaarpoq. Inuttaa Nunap Pigineqanngitsup qilaani soqanngitsumi ulloriaavoq aqqutissiuussisoq.
Aataap annaanerata aliasuutiginerani, angerlarsimaffittaarnissatsinnullu neriuummik kuffertitsilerluta Sermersuaq qulaallugu tingivugut. Anaanaluaasiit marluulluta qimarngoqqilerpugut. Asannilerujussuartarneri tamatigut isasoortuartut malitsigalugit inigisagut allanngoqattaartarput. Kufferti imaarneqartorlu sukkataqaanik poortoqqinneqapallattarpoq. Kalaaliussusera mikisuaraararsuaq nassatarisara, nutsernerup pianik tukannerit kisissaanngitsut akornanni tammarpara. Najugara, atuarfiga avatangiisikkalu allanngoraangata tamatigut imminut ilisarisinnaanera iluliatut isasutut nakkaaqqittarpoq.
Alliguit imigassap mianersuunnissaa eqqaamassavat. Kalaaliugavit imerajuttunngornissat ilimanaateqarneruvoq. Atuarfimmi peqqissaasoq ataasinnguamilluunniit kiinnarsorani oqarpoq. Immaqaana tutsarlussimasunga. Tusaasakkali misissorneqaqqammerput. Aamma noqartarunnaareerpunga. Maanna Danmarkimi kalaaliinnaavunga. Kalaaleq nakorsamit imerajuttunngornissamik ilimanaatilittut nalunaarsorneqarnikoq.
Anaanat imerajuttuua?, atuarfittaanni ulloq siulleq nukappiaqqap nalusama aperivaanga. Apeqqut kiinnama qiterpiaatigut patinneqartutut misinnarpoq.
Oqaatsit soorlu ”grønlænderstiv” aamma ”guldbajer” ulluinnarsiutaapput. Ilinniarnertuunngornialerama meeqqat atuarfianni inuit kalaallinut isiginnittariaasaasa sakkortoqisut allanngornissaat neriuutigigaluarpara. Piginnaasanilli misilitsinnissaq nutaaq aqqusaartussanngorpara, angusinissannullu ataasiaannaq periarfissaqarpunga. Allat ilaarlugit inuiattut qularnerit nikanartumik quiasaarutitut atortalerpakka. Uangami illaqataaguma illaatigisinnaanngilaannga. Kinaassusera blå bog-imi allaaserineqarnittut saatsigaaq, allaaserineqarnera atuaqatima allaaserineqarnerannut sanilliullugu soorlu oqaatsinik ulikkaarutaannarnik immerneqarnikoq. Allaaserineqarsimavunga niviarsiaraasunga nipaatsoq assigiiaaginnarmik nipilik. Siunissaq pillugu allaaserisami allassimavoq, sianiginngisamillu siulittuut imminik eqquulluni: Siunissami Ivalu Danmarkimi kalaaliuneq pillugu atuakkiorsimassaaq”. Atuarfimmiaasiit piffissaq atugara taaraluaqisoq, Aataap, ullorissatut aqqutissiuussisuma siunni qaamaneq takutippaa.
Ataata pillugu ilisimasakka illoqarfimmut inunngorfinnut ilisimasattulli ikitsigaat. Inuusuttuaraanerma naalernerani annilaangaqalunga Ataata tikeraarpara. Kingullermik Sisimiuniikkama mikisuararsuuvunga. Inuit nalusama akornanni paarlaateqatigiinnikkut ilinniartuuvunga, avatangiisimmalu namminneq piunertik paasiniarlugu misissoqqissaarpaannga. Taakaniinninni isigisama inernilerneri ilusinikkiartorput. Ilaquttakka naapikkaangakkit oqaatsitigut allaanerussuteqartarpunga. Oqaloqatigiinnerit tamarmik qallunaatut nutserneqartariaqartarput, anaanamalu oqaatsit ilitsoqqussama atorsinnaajunnaarsitsisimaneranik takutitsivoq. Kulturikkut assigiinngissutsit ersarilluinnaqqissaarput. Misilitsileramaasiit angusinngilanga, ilami arajutsisassaanngitsumik oqaatsitigu piginnaasakka killeqarput.
Siullermeerlunga killissarisakka nassuerutigaakka. Anaanamut ataatamullu attaveqarnera kipillugu qimarngunersuaq unitsippara. Inuuneq uanga kisima ingerlatassara ornillugu ingerlaqqippunga. Atuarfeqarfiit akeqqersimaartumik immikkoorsitsisarnikuunerat akiorlugu universitetimut qinnuteqarpunga. Taamak pisoqarsinnaanera takorloornikuunngisaannariga tupinnaannartumik inuit ammallutik soqutiginnillutillu tikilluaqquaannga. Bachelorinngorlungalu kandidatinngorpunga, pingaarnerpaarli tassaavoq kammattaarama ilumoortunik. Ikinngutigiinneq soqutigisaqaqatigiinnermik, akuutitsinermik asissuijuitsumillu toqqammavilik. Misilitseqattaaqqaarnanga akuerineqartarpunga taamaasillungalu inuit uannut naleqqutinngittut attaveqarfigiunnaarnissai saperunnaarlugu. Nunami Pigineqanngitsumi inuunikuuvunga ingerlariaqqissinnaananga, maannalu avatinni qinertuarsimasara sumiiffissara eqqortoq nassaaraara. Qimarngunera kiisami unippoq, ilami Nuna Tunulequtassara nassaaraara.
Nuna Tunulequtaq
Nassuiaataa
Nuna Tunulequtaq tassaavoq nunarsuup affaata avannaani anersaartorfik kialaartoq. Nuna Tunulequtaq naggorippoq; takuneqarsinnaavoq nunap pissarititai amerlatsikkiartorlutillu atugarissaartut. Silap pissusiata taamaanera naqqaniit imminut suliareqqinnissamik sapiissuseqarnermik peqquteqarpoq.
Nuna Tunuliaqutaq sumiiffiit initunersaraat inoqqortussusaalu ineriartortuarpoq. Nuna Tunuliaqutaq nunaavoq asajuminartoq, taamaattumillu takornariarpassuarnit qanittumeersunit ungasittumeersunillu, taavalu siornatigut tikeraarnikunit nutaanillu tikinneqartarluni. Piorsarsimassutsikkut inuuneq naapinnernik ulikkaarami angerlarsimaffittut misiginarsineruvoq.
Illoqarfik pingaarneq: Ivalu
Areali: 139 km²
Aqutseriaaseq: Ivaluup isumaliortaasaa
Inoqqortussuseq: Alliartortuarpoq
Pisortatigut oqaatsit: Oqaatsit kalaallit oqaasiisa nipii assigiinngissitaartut, paasinartumik qallunaat morfologianik akusat.
Fortællingen bor her:
Inuusuttut kalaallisut tunuliaqutallit oqaluttuaat / Fortællinger af unge med grønlandske rødder
Taakku[Kalaallit] oqaluttuaapput katersat, inuusuttuniit kalaallisut tunuliaqutalinniit allanneqarnikut. Unneqqarillutik sapiillutillu Kalaallit Nunaanni Danmarkimilu, nunallu akornanni inuusuttuuneq pillugu oqaluttuarfigivaatigut – piorsarsimassutsit marluk, oqaatsit marluk piviusullu marluk akornanni kiggisimaffimmi.
De[Grønlandske] er en samling fortællinger skrevet af unge med grønlandske rødder. Med ærlighed og mod lukker de os ind i livet som ung i og mellem Grønland og Danmark - i spændet mellem to kulturer, to sprog og to virkeligheder.
Bogen har til formål at give ordet til unge med grønlandsk baggrund, fordi mange ikke genkender sig selv i de eksisterende fortællinger om Grønland og grønlændere i den offentlige debat.
Deres perspektiver og erfaringer er ofte overset eller underrepræsenterede, og derfor er det afgørende, at de selv får mulighed for at definere kollektive fortælling om, hvordan det er at være ung med grønlandsk baggrund – gennem deres individuelle fortælling fortalt på deres egne præmisser.
.jpeg)
Fortællinger af unge med ensomhedserfaringer
De Ensomme er en bog skabt af og med unge, som føler sig eller har følt sig ensomme. En følelse, der rammer os, når vores sociale behov ikke bliver dækket, og som dukker op på forskellige tidspunkter fra person til person.
I Danmark er der mange unge, der føler sig langvarigt ensomme. Der er så mange, at der er tale om et kendetegn ved den nuværende ungdomsgeneration, der går på tværs af aldersgrupper i ungdommen.
Derfor har vi bedt en række unge om at sætte ord på den ensomhed, de har følt. Det er der kommet 22 vigtige og personlige fortællinger ud af.
Fortællinger af unge uden job eller uddannelse
I Danmark er der ca. 45.000 unge, som hverken er i job eller under uddannelse. Fra tid til anden bliver de omtalt som “restgruppen” – en statistisk betegnelse, som har til hensigt at generalisere problemet, men som virker stigmatiserende for de unge, der omtales. For hvordan er man til gavn, hvis man bare er til overs?
I De Resterende fortæller unge, hvordan de oplever at være uden for uddannelse og arbejde. Med hudløs ærlighed tager de os med til møder med kommunen, indvier os i det svære parforhold, åbner døren til psykiatrien og deler deres tanker og erfaringer med det danske uddannelsessystem og arbejdsmarked.
Det er vigtigt, at der er fokus på at løse de problemer, som forfatterne i denne bog taler om. Men hvis problemerne reelt skal løses, er man nødt til at sætte sig ind i unges virkelighed, så man faktisk forstår, hvad det er, man forsøger at løse.
Fortællinger af unge uden tag over hovedet
Hver tredje hjemløse i Danmark er under 30 år. Men hvornår er man egentlig hjemløs? Og hvordan finder man hjem, hvis man ikke har et?
De Hjemløse er en række historier fortalt af unge, der har oplevet hjemløshed. Her beskriver de, hvordan det er at gå igennem ungdommen med hjemløsheden på ryggen. Vi er med på arbejdspladsen, uddannelsesstedet, hos kommunen, i parforholdet, psykiatrien og misbruget. Men vi er også med i livet efter hjemløsheden, i kritikken af det samfund, som skulle have hjulpet, og i forventningerne til fremtiden.
Fortællingerne i De Hjemløse viser, at der er mange måder at være hjemløs på, når man er ung. De åbner øjnene for en side af sagen, du måske ikke var bekendt med, ikke kendte omfanget af, eller hvis spor du ikke har bidt mærke i før.
Fortællinger af unge med kronisk sygdom
Hvad tænker man om sin fremtid, når man bliver førtidspensionist, før man er fyldt 30? Skal man fortsætte med at forfølge de drømme, som ens krop eller sind sætter grænser for?
I De Kronisk Syge møder du unge med kronisk sygdom. De fortæller om deres liv med alle de spørgsmål, som sygdommen rejser. Hver og én udgør deres personlige fortællinger unikke vidnesbyrd, der kan gøre Danmarks sundhedsvæsen, uddannelsessystem og alle os andre klogere på, hvordan man skaber det bedste samfund for unge med kronisk sygdom.
”Det kan give dig et andet perspektiv på, hvordan det er at være det her menneske: Hvordan er det at være dig? For du er ikke bare et tal i en bog eller en sygdom på en liste. Du er et menneske, der har en historie og en fed energi.” - Skrivemakker
Fortællinger af unge med anbringelsesbaggrund
Hvad betyder en anbringelse for unges nutid og fremtid? Et spørgsmål, der er helt umuligt at svare på, medmindre man selv har prøvet at blive anbragt. Og selv der, er det svært.
I De Anbragte fortæller unge om deres anbringelse i barndommen og ungdommen. Levende og ærligt beskriver de deres opvækst, mens de reflekterer over, hvad anbringelsen har betydet for dem.
Forfatterne har alle oplevet biologiske forældre, som har haft svært ved at håndtere forældreskabet. Men når du dykker ned i bogens fortællinger, vil du opleve en overflod af nuancer og perspektiver, som illustrerer, at hver forfatter gemmer på sin helt egen historie.
Fortællinger af unge, der er flygtet til Danmark
Hvad sker der, når ens ungdomsliv pludselig bliver udfordret ved, at basale ting som personlig sikkerhed og et tag over hovedet forsvinder? Hvad tænker de unge om deres fortid, nutid og fremtid, når de bliver nødt til at flygte fra deres hjem?
I 2015 søgte flere end to millioner mennesker asyl i Europa – flere end tre gange så mange som året før. Det har påvirket indbyggerne i Europa og er også grundlaget for en lang række forestillinger og fordomme om flygtninge.
De Flygtede er barske og bevægende fortællinger om unges ukuelige tro på fremtiden, og om at skabe en bedre tilværelse end den, de er flygtet fra. Bogen er først og fremmest en række individuelle fortællinger, men det er – i sagens natur – også en bog om flygtningesituation i den tid, hvor den blev skrevet. Og om den i dag.
Fortællinger af unge, der insisterer på at have en stemme
Alt for mange danske unge tør ikke deltage i samfundsdebatten. For gør det alligevel nogen forskel?
I De Engagerede hører vi fra nogle af de unge, der gerne vil blande sig. Dem, der samler mennesker for at skabe noget. De benytter sig allerede af alverdens talerør, skriver debatindlæg, holder foredrag, stiller sig op på ølkasser og råber. Her har vi samlet dem til ét stort brøl.
For der er heldigvis unge, der ikke kan holde sig tilbage. De har en ild, indignation eller begejstring, der gør, at de engagerer sig i samfundet. De engagerede er alle de unge, der ikke kan lade være. De bygger samfund op nedefra, og der er mange af dem. De er flittige, travle og stærkt inspirerende.
Fortællinger af det danske uddannelsessystems frafaldne unge
Knap 340.000 unge gennemførte en ungdomsuddannelse i 2019. Næsten 57.000 af dem faldt fra. Hvorfor gjorde de det?
I De Frafaldne fortæller unge, hvordan det opleves at droppe ud af sin ungdomsuddannelse. Fortællingerne nuancerer uddannelsesdebatten, der ofte handler om dem, der klarer sig godt – dem med huen, fremtidsmulighederne og den gode historie.
Vi må ikke kun lade dem, der gennemfører, skrive historien. Der gemmer sig et væld af indsigter blandt dem, som ikke klarer sig igennem ungdomsuddannelserne. Fortællingerne kan anspore dem, der skal forme fremtidens uddannelsessystem, men vigtigst af alt illustrerer de, hvor menneskeligt – og afgørende – det er at ændre kurs.